Sanat Tarihi Nedir? Yıllara Göre Sanat Anlayışı ve Sanatın Evrimi 1

Sanat Tarihi Nedir? Yıllara Göre Sanat Anlayışı ve Sanatın Evrimi 1

28 Mayıs 2020 1 Yazar: MEHMET TOPRAK
100 / 100 SEO Puanı

Sanat tarihi nedir sorusuna iyi bir cevap verebilmek ve sanat tarihini iyi kavrayabilmek için önce ‘sanat’ kavramını iyi anlamak gerekir.

      İlgili ve daha uzun içerik: Sanat Nedir? Neden Gereklidir?

Sanat Nedir?

Sanat Tarihi Nedir? | wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir?

 

Sanat, yazarın yaratıcı veya teknik becerilerini ifade eden ve onların güzelliği veya duygusal gücü ile takdir edilmesi amaçlanan görsel, işitsel veya icra edilmiş eserler (sanat eserleri) yaratma konusunda çok çeşitli insan faaliyetleridir.

Bugün sanatın “duygusal ve düşünsel etkileme gücü”ne sahip oluşu daha belirleyicidir. Bu anlayışa en uygun tanımı yapan Thomas Munro’ya göre; “sanat doyurucu estetik yaşantılar oluşturmak amacıyla dürtüler yaratma becerisidir.” Sanat, güzel ile uğraşır. Güzel göreceli bir kavramdır. Kendi içinde tutarlı bir bütünlüğü taşıyan şey çirkin, acı verici, iğrendirici bile olsa estetik açıdan güzeldir.

 

Sanat, nesnel ve öznel yaklaşımlara göre farklı açıklanır. Nesnel yaklaşımda sanat, toplumsal etkilerle, öznel yaklaşımda ise salt bir bireysellikle yaratılır.

 

Bunun yanında birçok sanatçı sanat nedir sorusuna farklı cevaplar vermiştir.

 

Thomas Munro;

“Sanat doyurucu estetik yaşantılar oluşturmak amacıyla dürtüler yaratma becerisidir. Sanat, güzel ile uğraşır.” 

 

Clive Bell

 “Sanat çizgi, şekil ve renk ilişkilerinin kendi aralarındaki kombinasyonudur.” 

 

R. G. Collingwood

“Duyguların yaratıcı ifadesi veya dışavurumu” 

 

Tolstoy

“İnsanın bir zamanlar yaşamış olduğu duyguyu, kendinde canlandırdıktan sonra, aynı duyguyu başkalarının da hissedebilmesi için hareket, ses, çizgi, renk veya kelimelerle belirlenen biçimlerle ifade etme ihtiyacından sanat ortaya çıkmıştır”

 

Kant’a göre;

Sanatın kendi dışında, hiçbir amacı yoktur. Onun tek amacı kendisidir. Güzel Sanatı ancak deha yaratabilir.

 

Hegel’e göre;

 Sanattaki güzellik doğadaki güzellikten üstündür. Sanat, insan aklının ürünüdür. Kendisine doğanın taklidinden başka amaç bulmalıdır. 

 

Marks’a göre;

 Yaratıcı eylem, insanın ve doğanın karşılıklı etkileşiminin bir aşamasıdır. Bu, toplumsal bir karakter taşır. Sanat, yaşamı insanileştiren bir olgudur. Araştırıcı, yaratıcı, çok yönlü tümel insana ulaşma çabası içinde sanatlar gelişebilir.

 

B. Croce;

Güzelliğin yerine anlatımı öne çıkarır. Sanat, sezginin ve anlatımın birliğidir. Bireysel ve teorik bir etkinliktir. Doğa, sanatçının yorumu ile güzel olabilir. 

 

Sonuç olarak Sanat, deha düzeyindeki zekanın, var olana karşı tepkisinin, tutarlı bir bütünlük içerisinde somutlaştığı bir alandır. Sanatçı, zekası ve sezgileriyle çağının önünde giden insan olduğu için, gerçek sanatın anlayanı azdır. Onu anlamak için çaba gerekir.

 

Sanat kavramını anlatmak için elbette birkaç paragraf yeterli olmayacaktır.

En azından bir giriş seviyesi oluşturduğumuzu düşünüyorum.

Şimdi gelin sanat tarihinin ne olduğuna ve tarih içerisinde nasıl geliştiğine göz atalım. 

 

Sanat Tarihi nerede ve ne zaman ortaya çıkmıştır?

Sanat tarihi 19. yüzyılda Almanyada ortaya çıkmıştır.

 

Sanat Tarihi biliminin amaçları nelerdir?

  • Belli bir sanat yapıtını kimin yaptığını bulmak,
  • Bir sanat yapıtının gerçekten, öteden beri yaptığına inanılan sanatçı tarafından yapılıp yapılmadığını belirleyerek özgünlüğünü saptamak,
  • Sözkonusu yapıtın belirli bir kültürün gelişim çizgisi ya da bir sanatçının meslek yaşamı içinde hangi aşamada gerçekleştirildiğini belirlemek,
  • Geçmişte bir sanatçının kendisinden sonrakiler üzerinde yarattığı etkiyi değerlendirmek ve sanatçıların yaşamlarına ilişkin bilgi toplamak,
  • Belirli sanat yapıtlarının önceki sahip ve yerlerini (kökenini) belgelemektir.
  • Geçmişten günümüze değin gelen tüm uygarlıkların sanatını inceleyen sanat tarihi, insanın maddeye biçim vererek elde ettiği sanat türlerini konu edinir.

 

Tarih Öncesi Sanat (MÖ ~ 40.000-4.000)

Fransa'daki Lascaux mağarası - wikikultur.com

Fransa’daki Lascaux mağarası | sanat tarihi nedir

Sanat tarihinin kökenleri yazılı kayıtlar tutulmadan Prehistorik döneme kadar uzanabilir. En eski eserler Paleolitik çağdan veya Eski Taş Devri’nden kaya oymaları, gravürler, resimsel görüntüler, heykeller ve taş düzenlemeleri şeklinde karşımıza çıkar.

Bu döneme ait sanat anlayışı;

Buldukları doğal taşlarla, medeniyetin varlığını yöneten ve kullanımda olan nesnelerin, hayvanların ve ritüellerin temsillerini oluşturmaya dayanıyordu. En ünlü örneklerden biri, Fransa’daki Lascaux’un karmaşık mağaralarında bulunan Paleolitik mağara resimlerinden biridir. 1940 yılında keşfedildiklerinde sanat tarihini tamamen değiştirmiştir. Bulunan mağara çizimlerinin 20.000 yaşında kadar oldukları ve bölgedeki büyük hayvanları ve bitki örtüsünü tasvir ettikleri tahmin edilmektedir.

Mağaralarda bulunan el izleri de bir çeşit ergenliğe geçiş ritüeli olarak yorumlanıyor. Rüştünü ispatlayan gençlerin mağara duvarlarına el izlerini bıraktığı düşünülüyor. Yine mağara girişlerinde bulunan ayak izleri için ise kötü ruhlardan korunmanın amaçlanıldığı varılmış ortak fikirlerdendir. 

Sanat Tarihi Nedir? | wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? | wikikultur.com

Buzulların eridiği ve iklimle birlikte yaşam şartlarının da yumuşadığı Mezolitik Çağ, Neolitik Çağa geçiş sürecidir. Bu çağda sanat mağaraların iç duvarlarından çıkıp dış kaya yüzeylere yayılmıştır. Köpek evcilleştirilmiş bir önceki döneme göre daha çeşitli ve kullanışlı aletler yapılmıştır. Devamında gelen Neolitik Çağ ile insanlar ısınan havanın da etkisiyle nehir kenarlarına yönelmiş, ilk yerleşim alanlarını inşa ederek yerleşik hayata geçmiş, tarım ve hayvan besiciliğine dayalı yaşama yönelmiştir. 

Türkiye, Fransa, İspanya, İtalya, Portekiz, Rusya, Moğolistan gibi çeşitli ülkelerdeki mağara resimleri tarih öncesi sanatın örneklerindendir. Bunların en dikkat çekicileri Lascaux’da (Fransa) yaklaşık 300 resim ve 1500 kabartmadan oluşan iki büyük mağaradır.

Antik Sanat (MÖ 4.000 – MS 400)

 Hammurabi kuralları, MÖ 1750 : Wikimedia Commons  | wikikultur.com

Hammurabi kuralları, MÖ 1750 : Wikimedia Commons

Günümüzden yaklaşık olarak 5200 yıl önce Sümerlilerin yazıyı bulması aynı zamanda tarih çağının başlangıcı olarak kabul edilir. Tarih çağının başlamasıyla antik sanat da başlamış olur.

Antik sanat, tarih öncesi sanata göre yerleşik bir yazılı dile sahip olanlara atıfta bulunan gelişmiş medeniyetler tarafından üretildi. Bu uygarlıklar arasında Mezopotamya, Mısır, Yunanistan ve Amerika kıtaları vardı.

Bu döneme ait bir sanat eseri ortamı, onu üreten medeniyete bağlı olarak değişir, ancak çoğu sanat benzer amaçlara hizmet eder: hikayeler anlatmak, kaseler ve silahlar gibi faydacı nesneleri meydana getirmek, dini ve sembolik görüntüler sergilemek ve sosyal statü göstermek. Birçok eser, yöneticilerin, tanrıların ve tanrıçaların hikayelerini tasvir eder.

Eski Mezopotamya’nın en ünlü eserlerinden biri Hammurabi Kanunu’dur . M.Ö. 1792 yıllarında yapılan eser, Babil’in altıncı kralı olan Kral Hammurabi’nin ve Mezopotamya tanrısı Shabash’ın resmiyle süslenmiş ve taşa oyulmuştur. Eser Babil yasaları taşıyor .

Ortaçağ Sanatı (500–1400)

 

Sanat Tarihi Nedir? | wikikultur.com

Notre Dame Katedral, | Sanat Tarihi Nedir? |

Genellikle “Karanlık Çağ” olarak adlandırılan Orta Çağ, MS 476’da Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra ekonomik ve kültürel bir bozulma dönemine girdi. Dönemin ilk yıllarında üretilen sanat eserlerinin çoğu, garip görüntüler ve vahşi sahnelerden oluşmaktadır. Bu dönemde üretilen sanat ve bütün estetik değerler kilise ve soyluların önerdiği dinsel dogmalara yöneliktir. İlk binyıl geride kalınca ypılan eserler daha sofistike olmaya başladı ve özenle dekore edilmiş kiliseler ortaya çıktı; pencereler ve silüetlerle klasik İncil mitolojisindeki konuları ve sahneler ile süslenmiştir.

Aydınlatılmış el yazması ve Gotik mimari tarzının ortaya çıkması da bu dönemde gerçekleşir. Bu döneme ait etkili sanatın kesin örnekleri arasında Roma’daki yeraltı mezarları, İstanbul’daki Ayasofya camiisi, aydınlatılmış el yazmasının en bilinen örneklerinden biri olan Lindisfarne Gospels ve Gotik mimarinin önde gelen örneği Notre Dame bulunmaktadır.

 

Rönesans Sanatı (1400–1600)

 

Sanat Tarihi Nedir? | wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? | Raffaello Sanzio da Urbin, Atina Okulu, 1511.   Wikimedia Commons

Genel olarak Rönesans’ın 1400-1600 yılları arasındaki dönemi kapsadığı kabul edilir. Fakat bazı tarihçiler, farklı gerekçelerle dönemi, daha erken başlatır ve daha geç bir tarihte sonlandırır. Bununla birlikte Rönesans Dönemi’nin tarihte çok kritik bir önemi olduğu, modern tarihle Orta Çağ arasında köprü görevi gördüğü görüşüne karşı çıkana pek rastlanmaz.

Rönesans nedir?

Rönesans, Fransızca bir kelime olup “yeniden doğuş” anlamına gelir. Burada kast edilen yeniden doğuş, Orta Çağ’da neredeyse yok olan öğrenmeye duyulan ilginin dirilişidir.

Rönesans düşünürlerine göre Orta Çağ, kısırlaşmış bir kültür çölüdür. Bu dönem düşünürleri, klasik metinleri ve felsefeleri yeniden gündeme getirerek çöle can suyu verdiler. Kendi sanat stillerini yarattılar, felsefi ve bilimsel araştırmalar yaparak yepyeni yorumlar ortaya koydular. Dönemin öne çıkan unsurlarını saymak istersek; hümanist felsefenin doğuşundan, matbaanın icadından, yeni dünyanın keşfinden ve kuşkusuz Leonardo da Vinci (1452-1519) ile  Shakespeare (1564-1616)’in eserlerinden söz etmemiz gerekir. Daha sonraki yazılarımızda buna değineceğiz. Şimdi Rönesanstan devam edelim.

Bu sanat anlayışı; resim, heykel ve dekoratif sanat tarzı, insanın bağımsız ve kendine güvenen düşüncesi olan doğa ve bireysellik üzerine odaklanmıştır. Bu idealler Ortaçağ’ın sonlarında mevcut olmasına rağmen, laikleşme gibi sosyal ve ekonomik değişimlere paralel olarak 15. ve 16. yüzyıllarda gelişti.

Rönesans, büyük ölçüde sanatı ve hümanizmi kararlı bir şekilde destekleyen zengin bir tüccar ailesi olan Medici ailesi tarafından geliştirildi, Medici ailesinin sanata ve sanatçılara verdiği destekle, İtalya’nın Floransa kentinde zirvesine ulaştı. İtalyan tasarımcı Filippo Brunelleschi ve heykeltıraş Donatello bu dönemin önemli yenilikçilerindendi.

1490’dan 1527’ye kadar süren Yüksek Rönesans, her biri yaratıcı güç ve öncü duygusal akımlar getiren da Vinci, Michelangelo ve Raphael gibi etkili sanatçılar yetiştirdi. Rönesans boyunca sanat eserleri yapılırken detaylara çok dikkat edildi. Sanatçılar yoğun perspektif ve gölgeleme ile doğrusal perspektif kullandılar ve eserlerinde sanatsal derinlik yarattılar. Sanat, Hristiyan inancı ile hümanizm arasındaki çatışmaların Maniyerizme yol açtığı Yüksek Rönesans’tan kısa bir süre sonra biçimsel olarak değişmeye başladı.

 

Maniyerizm Akımı(1527–1580)

Sanat Tarihi Nedir? | wikikultur.com

Venüs’ün Doğuşu | Sanat Tarihi Nedir? |

Manyerizm 1520-1600 yılları arasında etkili olan ve ilk kez İtalya’da ortaya çıkan bir sanat akımıdır. İtalyanca “stil” anlamına gelen maniera sözcüğünden gelen “Manyerizm” terimi bazen “zarif stil” olarak tanımlanır. Bunun sebebi, Manyerizmin gerçekçi resmediş yerine yapıntı üzerine vurgu yapmasıdır.

Maniyerizm akımının başlıca sanatçıları Michelangelo, Raphael ve diğer Geç Rönesans sanatçılarıdır. Bu sanat akımıyla meydana gelen eserler genellikle zarif, uzamış uzuvlara, küçük başlara, stilize özelliklere ve abartılı ayrıntılara sahipti. Maniyerizm, Rönesans öncülerinin kullandığı uyumlu kompozisyon ve doğrusal perspektifin klasik ideallerine dayanmak yerine daha karmaşık, stilize kompozisyonlar meydana getirdi.

En ünlü Manierist sanatçılardan bazıları, zamanında Floransa’da en önemli Manierist ressam olarak kabul edilen Giorgio Vasari, Francesco Salviati, Domenico Beccafumi Michelangelo, Raphael ve Bronzino’dur.

 

Barok Sanat Akımı (1600–1750)

Sanat Tarihi Nedir? | wikikultur.com

Caravaggio “Judith Beheading Holofernes” 1599 | Fotoğraf: DeAgostini / Getty Images

Her sanat akımı bir şeye cevap olarak ortaya çıkar. Barok sanatı da Rönesans sanatına ve rönesans sanatındaki denge kavramına, hümanistliğe ve sadeliiğe karşıt bir cevaptır.

Barok sözcüğü portekizce bracco’dan gelir. Anlamı “muntazam olmayan inciler”dir. Barok bütün formların şişirilmiş çıkıntılar haline gelmesi ve yüzeylerin gayri muntazam çıkıntılar ile düzenlenmesidir. Barok dönemi Maniyerizm sanat akımının akabininde orataya çıkmıştır. İnsan aklının ve küresel keşfin genişletilmesine olan ilgiyle noktalanan ihtişam ve zenginlik ile karakterize edildi. Barok sanatçıları stil olarak çok daha karmaşıktı.

Barok sanat akımıyla yapılan resimler, İtalyan ressam Caravaggio ve Hollandalı ressam Rembrandt’ın ikonik eserlerinde görüldüğü gibi drama ile karakterize edilmiştir. Ressamlar açık ve koyu arasında yoğun bir kontrast kullandılar.

Ana temsilcileri Bernini, Rubens,Caravaggio,Rembrandt ve Vermeer dir.

 

Rokoko Sanat Akımı (1699-1780)

Sanat Tarihi Nedir? | wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir?

Antoine Watteau, Cythera 1717.  Wikimedia Commons.

Yukarıda sanat akımlarının çoğunun bir önceki akıma tepki olarak doğduğundan bahsetmiştik. İşte Rokoko da aynen böyle ortaya çıkmıştır.

Almanya Rokoko sanatı 18. yy ‘ın ortalarına doğru, Barok üslubunu izleyerek Fransa’da düz hatlara bir tepki olarak doğan, 19. yy ‘da Türkiye’ye de yayılan, yuvarlaklaştırılmış çizgiler ve fazla özentili biçimlerle karakterlenen; Barok üslubun aşırı kabalığı, ve ağırlığı yanında hafif ve ince bir görünüşe sahip tezyini üsluptur. Rokoko gibi mübalağalı anlatımlar Barok üslubunun son devresi içinde incelenirler.

Rokoko sanat akımında estetik, Barok’un coşkusuna kıyasla daha yumuşak bir sanat tarzı sunmuştur. Rokoko, doğal formların kullanımına, asimetrik tasarıma ve ince renklere odaklanan hafiflik ve zarafet ile meydana gelir.

 

Neoklasisizm (1750-1850)

Horatii’nin Yemini / Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Horatii’nin Yemini / Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Adından da anlaşılacağı gibi, Neoklasik dönem klasik antik çağlardan gelen unsurlara dayanıyordu. Neoklasisizm tam olarak yeni klasik anlayış anlamına gelir.  Neoklasisizm Antik Yunan ve Antik Roma dönemine ait tarzların yeniden canlandırılmasıyla ortaya çıkan bir akımdır. Bu akımın en önemli özelliklerinden biri önceki dönem olan Barok Sanatı‘na ve aşırı süslemeciliğe duyulan tepkinin ortaya konulmasıdır. Bu, klasik uyum, basitlik ve oran ideallerine olan ilginin yeniden artmasına neden oldu.

Neoklasik sanatçılar klasik unsurlardan çok etkilenmiştir; özellikle idealizme odaklanmak bunların başındadır. Doğal olarak çalışmalarına modern, tarihsel olarak ilgili tasvirleri de dahil ettiler. Örneğin, İtalyan heykeltıraş Antonio Canova, mermer heykellerinde klasik unsurlar çizdi, ancak bu erken eserlerin çoğunda temsil edilen soğuk yapaylıktan da kaçındı.

 

Romantizm Sanat Akımı (1780-1850)

Horatii’nin Yemini / Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

John William Waterhouse, Lady of Shalott 1888 / Sanat Tarihi Nedir?

Romantizm sözcüğü, Latin kökenli dillerde söz konusu edilip anlatılan öykü ve söylencelerin
ortak adı olan “romans” lardan gelmektedir. Romantizm kendi dönemindeki resim, heykel, mimari,
edebiyat ve müzik alanlarında etkili olan sanatsal bir eylem olarak değerlendirilebilir. Romantizm sanat
akımıyla beraber, evrenin merkezi olarak kabul edilen insan, aynı zamanda ahlâki değerlerin kaynağı
ve ölçüsü olarak da değer görmeye başlamıştır. Romantizm’le birlikte 19.yüzyıl ressamlarının daha
önceki dönemlerde görülmemiş bir biçimde resimlerinde yoğun renkleri, hareketli fırça sürüşlerini ve
tutkulu duygularını yansıtmışlardır.

Romantik Ressamlar

Romantik ressamlar resimlerinde, kendilerinden önce hayranlıkla takip edilen sanat
dönemlerinden, Neoklasisizmden ve entellektüel yaklaşımlarından yer yer etkilenmelerine rağmen, sezgi
ve bireyselliği daha fazla ön plana çıkartmaktadırlar. Romantik dönem sanatçıları eserlerine
kahramanlık, aşk, ölüm, hüzün, sevgi, nefret ve yurtseverlik gibi konuları ele almışlardır. İşledikleri bu
konulara kendi duygusal ve tepkisel ifadelerini katarak eserlerini ortaya koymuşlardır. Bu çalışmada,
özellikle Romantizm’in resim sanatındaki yeri ve Eugene Delacroix, Jean- Auguste- Dominique Ingres,
Caspar David Friedrich, Philipp Otto Runge, Théodore Géricault, Anne-Louis Girodet, Antoine-Jean
Gros, Jhon Henry Fuseli, William Blake, Francisco de Goya ve Joseph Mallord William Turner gibi
ressamları irdelenmeye çalışılmış. Bunun yanısıra Romantizm akımının heykel, mimarlık, edebiyat ve
müzik alanlarına olan etkileri ele alınarak, bu alanlarda da özgün eserler ortaya koyan sanatçılardan
söz edilmiş ve dönemsel bir değerlendirme yapılmıştır

 

Romantizm, resimden müziğe ve edebiyata kadar çok çeşitli disiplinleri bünyesinde barındırır. Bu sanat formlarının her birinde bulunan idealler, hem klasik sanatta hem de Neoklasisizmde benimsenen düzen, uyum ve rasyonaliteyi reddeder. Bunun yerine, Romantik sanatçılar bireyi ve hayal gücünü önemser. Sanatçılar ayrıca akıl ve akıl üzerinde tutku, duygu ve duyuma odaklanır.

Tanınmış Romantik ressamlar arasında insan psikolojisinin karanlık yönlerini araştıran garip, ürkütücü resimler yapan Henry Fuseli ve gizemli şiirleri, görüntüleri ve toplumsal kısıtlamalardaki hayal kırıklığını ileten William Blake yer alıyor .

Realizm | Gerçekçilik (1848–1900)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Jean-François Millet, The Gleaners, 1857. Wikimedia Commons  .

Muhtemelen ilk modern sanat hareketi olan Realizm, 1840’larda Fransa’da başladı. Gerçekçilik birden fazla olayın sonucu olarak ortaya çıkmıştır: Almanya’daki romantik karşıtı hareket, gazeteciliğin yükselişi ve fotoğrafçılığın ortaya çıkışı bunlardan birkaçıdır. Her biri günlük yaşamı doğru bir şekilde yakalamak için yeni ilgiler uyandırmıştır. Doğruluk konusundaki bu dikkat, hareket sırasında üretilen ve konunun ayrıntılı, yaşam benzeri tasvirlerini içeren sanatta belirgindir.

Realist hareketin en etkili liderlerinden biri, sadece fiziksel olarak görebildiği şeyleri boyamaya kendini adamış bir Fransız sanatçı olan Gustave Courbet’tır.

Art Nouveau (1890–1910)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

“Yeni Sanat” anlamına gelen Art Nouveau, kendisinden önceki tarzların taklidinden arınmış tamamen özgün bir hareket yaratmaya çalıştı ve çokta başarılı oldu. Bu hareket uygulamalı sanatları, grafikleri ve illüstrasyonları büyük ölçüde geliştirdi. Art Nouveau uzun, kıvrımlı çizgiler ve eğrilerle karakterize olan doğal dünyaya odaklanmıştır.

Etkili Art Nouveau sanatçıları mimari, grafik, iç tasarım, mücevher yapımı ve resim gibi çeşitli disiplinlerde çalışmış ve sanatlarını bu alamnlarda icra etmişlerdir.

Çekoslovak grafik tasarımcısı Alphonse Mucha, Fransız aktris Sarah Bernhardt’ın tiyatro posterleriyle ünlüdür. İspanyol mimar ve heykeltıraş Antoni Gaudi, Barselona’daki Basilica de la Sagrada Familia’nınki gibi kıvrımlı, parlak renkli yapılar oluşturmak için çizgilere odaklanmanın peşindedir.

 

İzlenimcilik (Empresyonizm) (1865-1885)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Claude Monet’nin 1872 tarihli İzlenim: Gün Doğumu (Impression soleil levant) isimli tablosu, akımın adının kaynağıdır.

Empresyonizmde adından da anlaşılacağı ressamlar belirli bir anın anlık izlenimini yakalamaya çalıştı . Bu kısa, hızlı fırça darbeleri ve bitmemiş, eskiz benzeri bir his ile karakterize edildi. İzlenimci sanatçılar, tarihi ve mitolojik olayları resmetmek yerine önek yerindeyse; dans salonu ve yelkenli tekne yarışı gibi durumları, yani modern yaşamı konu alan durumlara odaklandılar.

Kişinin doğadan önceki algılarını ifade etme fikrine öncülük eden bir Fransız sanatçı olan Claude Monet, Empresyonist hareketle neredeyse eş anlamlıdır. Kayda değer eserleri arasında Nilüfer Göleti (1899), Şemsiyeli Kadın (1875) ve hareketin adının oluşmasını sağlayan eseri İzlenim, Gündoğumu (1872) bulunmaktadır.

Empresyonizm Sonrası Dönem (1885-1910)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

George Seurat, La Grande Jatte Adası’nda bir Pazar günü, 1884. Wikimedia Commons üzerinden görüntü .

Post-Empresyonist ressamlar bir grup olarak değil, bağımsız çalışmışlardır, ancak her etkileyici Post-Empresyonist ressamın benzer fikirleri vardır. Açık havada bulunan eşyaların renk görünümlerinin günün her saatinde değişik olduğu anlayışını getirirler. O güne kadar resmin vazgeçilmez gerçekliği olarak kabul edilen biçim, önemini yitirir. Sanatçının doğayı yansıtma çabaları, ışık, renk, hava ve an kavramlarının ön plana çıkmasıyla birlikte, gözün duyarlılığına dayanan, izlenimlerle oluşan anlatımcı bir ifade kazanır. Atölyede yapılan resmi atölyeden çıkarıp doğanın içine taşırlar.

İç mekanda çalışsalar bile açık hava tesirini verebilecek şekilde çalışırlar. Bu amaçla, paletten koyu renkleri çıkarırlar. Atölye resminin siyah, karanlık, koyu tonlarına karşılık, empresyonistlerin tablolarında daima açık ve ferahlık verici tonlar görülür. Post-Empresyonist ressamlar Dış dünyanın gözlemlerinden ziyade öznel vizyonlara ve sembolik, kişisel anlamlara odaklandılar. Bu genellikle soyut formlarla elde edilir.

Post-Empresyonist ressamlar arasında, bir görüntü oluşturmak için küçük, farklı noktalar kullanan noktacılık tekniği ile dikkat çeken Georges Seurat yer alıyor. Vincent van Gogh, sanatında, genellikle sağlam fırça darbeleri ve koyu tonlarda kişisel ifade arayan Post-Empresyonist ressam olarak da kabul edilir.

Fovizm (1900–1935)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Maurice de Vlaminck, Sen Nehri / Sanat Tarihi Nedir?

Henri Matisse liderliğindeki Fovizm; Vincent van Gogh ve George Seurat’tan örnekler üzerine inşa edilmiştir. Modern sanatta 20. yüzyılın ilk hareketi olan Fovizm, Les Fauves adlı sanatçı grubunun vurgulu ve güçlü renk kullanımı etrafında oluşan çalışmaları ile ilk olarak Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Georges Seurat ve Paul Cézanne’ın örneklerinden ilham alarak ortaya çıkmıştı.

İlk avangard, 20. yüzyıl hareketi olarak bu tarz; yoğun renk, çizgi ve fırça işçiliğinin, cesur bir yüzey tasarımı hissi ve düz kompozisyonun etkileyici kullanımı ile karakterize edildi.

Matisse’in kendi eserlerinin çoğunda görüldüğü gibi, rengin tanımlayıcı, temsili amacından ayrılması, bu hareketi şekillendiren temel unsurlardan biriydi. Fovizm, Kübizm ve Dışavurumculuğun önemli bir habercisi olmuştur.

 

Dışavurumculuk (1905–1920)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Edvard Munch, Hayat Dansı, 1899. Wikimedia Commons üzerinden görüntü .

Ekspresyonizm, gittikçe çatışan dünya görüşlerine ve maneviyat kaybına bir yanıt olarak ortaya çıktı. Dışavurumcu sanat, ise doğayı olduğu gibi resmetmek erine insan kaygılarını ve ham duyguları sergilemeyi amaçlamıştır. Biçim ve güçlü renklerin çarpıklığını kullanarak sanatçının içinden duygularını çekmeye çalışır. Politik istikrarsızlık ve ekonomik çöküntü ortamında Almanya’da pozitivizm ve naturalizm ve empresyonizm akımlarına karşı olarak ortaya çıkmıştır.

Dışavurumculuğun kökleri Vincent van Gogh, Edvard Munch ve James Ensor’a kadar uzanır. Die Brücke (Köprü) ve Der Blaue Reiter (Mavi Binici) dahil olmak üzere önde gelen gruplar; sanatçıların eserlerini yayınlayabilmeleri ve ideallerini toplu olarak ifade edebilmeleri için kurulmuştur.

 

Kübizm (1907–1914)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Kübizm, sanatın doğayı kopyalaması gerektiği fikrini reddeder. Bu fikirlere sahip olan Pablo Picasso ve Georges Braque tarafından kurulmuştur. Kübizm sanatçıları geleneksel teknik ve perspektiflerden uzaklaşmışlardır, bunun yerine, soyutlama yoluyla kökten parçalanmış nesneler yarattılar. Birçok Kübist ressamın eserleri, düz, iki boyutlu yüzeyler, geometrik formlar veya nesnelerin “küpleri” ve çoklu bakış noktaları ile işaretlenmiştir. Çoğu zaman, resim içeriisndekiler ayırt edilemez karışıklıktadır.

 

Sürrealizm (Gerçeküstücülük) (1916-1950)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sürrealizm ya da Gerçeküstücülük, 1916’da Dada sanat akımından, akla ve mantığa meydan okuyarak meydana çıkan sanat eserlerini ortaya çıkardı. Gerçeküstücüler rasyonalist düşünce yapısını desteklememişlerdir. Bu düşünce sürecini I. Dünya Savaşı gibi olaylardan sorumlu tuttular ve bunun hayali düşünceleri bastırdığına inanıyorlardı. Gerçeküstücüler Karl Marx ve psikanalizi ve hayal gücünün gücünü araştıran Sigmund Freud tarafından geliştirilen teorilerden çok etkilendiler.

Salvador Dalí gibi Etkili Sürrealist sanatçılar , sokakta ve gündelik hayatta bulunan olayları tasvir etmek için hayal güçlerine başvurdular. Dalí’nin resimleri özellikle canlı ve tuhaf rüyaları aktarır gibidir.

Gerçeküstücü sanat, bunun altında şiir, düz yazı ve resim, üretim aşamasında birçok özgün teknik ve oyun kullanmaktadır. Bunlardan birçoğu özgür hayalgücünü arttırmak ve bilinçin etkisini azaltmak üzerine kuruludur. Bilinçdışı üretim gerçeküstücülükte merkezdedir.

 

Soyut Ekspresyonizm Dışavurumculuk (1940’lar-1950’ler)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sürrealizm mirasıyla şekillenen Soyut Ekspresyonizm, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra 1940’ların ortasında New York’ta ortaya çıkmıştır. Bu; ressamların gerçek nesnelerin temsiline yer vermeden kendilerini sadece renk ve şekillerle ifade ettikleri bir tür soyut sanattır.

Bu ressamlar ve soyut heykeltıraşlar geleneksel olarak kabul edilen yöntemleri benimsememiş bunun yerine soyut sanat eserleri yaratmak için kendiliğindenliği ve doğaçlamayı kullanmışlardır. Bu, boyutu bir şövale tarafından artık barındırılamayan muazzam ölçekli işleri içeriyordu. Bunun yerine, tuvaller doğrudan zemine yerleştirilir.

Soyut dışavurumculuk iki grup olarak incelenir:

  • Jackson Pollock, Willem de Kooning, Franz Kline gibi sanatçıların dahil edilebileceği, fiziksel hareketin vurguladığı aksiyon resmi
  • 1960’larda Mark Rothko, Kenneth Noland, Ellsworth Kelly, Frank Stella ve Morris Louis gibi ressamların temsil ettiği renk alanı resmi, veya Greenberg’ün ifadesiyle geç resimsel soyutlama

 

Op Sanatı (Op Art) (1950’ler – 1960’lar)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Bilim ve teknolojideki ilerlemelerle sıra optik efektler ve yanılsamalara duyulan ilgiyle artan Op sanat (“optik” sanatın kısaltması) hareketi, 1955’te Galerie Denise Rene’de bir karma sergi olan Le Mouvement ile resmen başlamış oldu. Bu akımda eserler üreten sanatçılar; hareket eden veya bulanık görünen, genellikle maksimum kontrast için siyah beyaz üretilen görüntüler oluşturmak için şekiller, renkler ve desenler kullandı. Bu soyut çizimler; hem gözü karıştırmak hem de heyecanlandırmak içindi.

İngiliz sanatçı Bridget Riley , en önde gelen Op Art uygulayıcılarından biridir. Lekecilik ve hareket resmine karşı gelişen Op-art, sanat yapıtını kurallarla bilimsel olarak düzenlemeye önem vermiştir.

Pop Art (Pop Sanatı) (1950’ler – 1960’lar)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Andy Warhol .Andy Warhol’un “Marilyn’ler” adlı eseri bir Pop Art ikonu olmuştur. 17.327.500 dolara satılmıştır .

Pop art, 20. yüzyılın en tanınmış sanatsal gelişmelerinden biridir. Hareket, Soyut Dışavurumculukta kullanılan yöntemlerden uzaklaşmış bunun yerine günlük, sıradan nesneleri, meydan okuyan yenilikçi sanat eserlerine dönüştürmüştür. Tanımlanabilir görüntülere bu giriş, modernizm yönünden bir kayma idi.

Andy Warhol ve Roy Lichtenstein gibi pop sanatçıları , sanatın herhangi bir kaynaktan çekilebileceği fikrini ortaya koymaya çalıştı ve bunu bozacak bir kültür hiyerarşisi tabi ki yok. Belki de en ünlü pop kültürü sanat eseri Warhol’un Campbell’in Çorba Tenekeleri eseridir.

Marcel Duchamp’ın 20. yüzyıl başında hazıryapım nesneleri bağlamları nedeniyle sanat eseri olarak sunmuş olması, pop sanatçılarının popüler kültür imgelerini benzer bir motivasyonla sunmalarında etkili olmuştur.

Arte Povera (1960’lar)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Kelimenin tam anlamıyla “yoksul sanat” olarak tercüme edilen Arte Povera, sıradan materyalleri hayal gücüyle modernist, çağdaş sistemlerle yapılan eserlere dönüştürür. Yoksul sanat olarak ta bilinen, arte povera ismi, 1970’te turino’daki museo civico’da ‘arte povera’ isimli sergiyi düzenleyen eleştirmen germano celant tarafından türetilmiştir. Sanat piyasasına ve buna bağlı olarak işleyen sanat sistemine karşı çıkan bir akım olan ‘yoksul sanat’ın başlıca özelliği, modernist toplumun değerleriyle zıtlık oluşturması bakımından, kullanılan malzemelerin, gündelik yaşamdan gelen gayet sıradan nesneler olmasıdır. su, toprak, ağaçlar ya da canlı hayvan gibi doğada bulunan, sıradan, özetle “yoksul” nesneler yoksul sanat için sanat alanına dâhil edilebilecek nesnelerdir.

Sanatçılar, sanayi öncesi bir duygu uyandırmak için toprak, kayalar, kağıt, ip ve diğer toprak elementlerini kullandılar. Sonuç olarak, bu hareket sırasında göze çarpan eserlerin çoğu heykelsidir.

İtalyan sanatçı Mario Merz, Giovanni Anselmo ve Alighiero Boetti gibi diğer sanatçılarla birlikte, günlük yaşamdan materyallerle yeni eserler yapılarak anti-elitist eserler oluşturmuştur.

 

Minimalizm (1960’lar-1970’ler)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sadecilik olarak Türkçeye çevirilen Minimalizm hareketi  New York’ta ortaya çıktı. Bir grup genç sanatçı Soyut Ekspresyonist sanatçıların aşırı etkileyici ve karmaşık eserlerine adeta bir tepki olarak başladı. Minimalist sanat, eserlerin önemliliğine dikkat çekerek anonimlik üzerine odaklandı. Sadeciliğin ana sloganı “Az ama öz!” dür. İşinize yaramayan ama yanınınızda bulundurduğunuz her şey gereksizdir ve israfdır.

Amerikalı sanatçı Frank Stella , Minimalizm’in ilk uygulayıcılarından biriydi ve 1958 ve 1960 yılları arasında tamamlanan Siyah Resimlerinde görüldüğü gibi temsil dışı resimler üretiyordu. Her birinde metalik siyah mürekkeple basılmış tekdüze genişlikte düz çizgiler var.

Bazı edebi şahsiyetlerin minimalizm akımı hakkındaki sözleri;

  • Karmaşık şeylerin güzel olduğunu düşünmek insanların ortak yanlışıdır. (Descartes)
  • Sade ama basit olmayan, yalın ama yavan olmayan bir güzellik anlayışıdır. (Hegel)
  • Fakirlik, yoksunluk, eksiklik değildir minimalizm; aksine bilinçli bir tercihtir; zor olanı seçmektir, azla çok yapmaktır. (Ludwig Mies van der Rohe)
  • Akla, hem de saf akla hitabeden sadece saf akıl ile haz alınan bir güzelliktir minimalizm. (Kant)

Kavramsal Sanat (1960’lar-1970’ler)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Joseph Kosuth’un sergideki ‘’Bir ve Üç Sandalye’’ isimli eseri / Sanat Tarihi Nedir?

Kavramsal sanat; adından da anlaşılacağı gibi sanat eserlerinde görsellikten çok kavramlara dayanarak ortaya çıkmıştır. Bu yüzden fikir sanatı olarak da geçer. Bu eserlere örnek verecek olursak; Polonyalı performans sanatçısı Ewa Partum’un çeşitli manzaralara dağılmış tek alfabe harflerinden  oluşan Aktif Şiiri buna çok güzel bir örnek olacaktır. Kavramsal sanatta öncelik kavramda olduğundan ve metin (anlatı) ile de yakından bağlantılı olduğundan, bu sanat üretim şekli kendini her biçim ve malzemede gösterebilir. 1960’lardan itibaren özellikle performans sanatı, arazi sanatı, Arte Povera eğilimleri yaygınlaşmıştır. Bazı kavramsal sanat eserleri atık, buluntu nesneler, karalamalar, yazılı ifadeler veya kılavuzlardan oluştuğu gibi fotoğraf, film ve video da kullanılan gereçler arasındadır. Temel olarak 1960 ve 1970’lere ait bir akım olmasına rağmen hala etkisi büyüktür.

Kavramsal sanatın öncüsü olan Joseph Kosuth’un sergideki ‘’Bir ve Üç Sandalye’’ isimli eseri, fotoğraf olarak sandalye, gerçek bir sandalye ve sandalyenin tanımı olmak üzere üç parçadan oluşmaktadır.

Çağdaş Sanat (1970 – günümüz)

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

Sanat Tarihi Nedir? / wikikultur.com

1970’ler; günümüze kadar uzanan çağdaş sanatın başlangıcını işaret ediyordu. Bu döneme, çeşitli okullar ve ortaya çıkan daha küçük hareketler hakimdir.

Günümüzde tarihteki tüm sanat akımlarında çalışan sanatçılar olduğu gibi modern sanat akımlarına bağlı sanatçılar da vardır; bunlar genellikle çağdaş sanatçı olarak nitelendirilmezler. Bazen Modernizm sonrası sanat için postmodern sanat dense de Postmodernizm tarihsel bir dönemle ve estetik bir yaklaşımla ilgili olduğundan çağdaş olarak nitelendirilen tüm eserleri kapsamaz. Başka bir deyişle sanat için çağdaş, modernizmden sonra gelen ve şu an için postmodernizmi de içinde barındırıp bununla sınırlı kalmayan bir terimdir.Türkçedeki “çağdaş sanat” kavramı, İngilizcedeki “contemporary art” kavramına karşılık olarak önerilmiştir. Ancak, “contemporary art”a karşılık olarak bir kavram daha kullanılmaktadır Türkçede: “güncel sanat”. Bu da bir kavram karmaşasına yol açmış durumdadır.
  • Postmodernizm : Modernizme karşı tepki olarak sanatçılar şüpheciliği, ironiyi ve felsefi eleştirileri yansıtan eserler yarattılar.
  • Feminist sanat : Bu hareket, stereotipleri dönüştürme ve erkek egemen sanat tarihi modelini kırma çabasıyla ortaya çıkmıştır.
  • Neo Ekspresyonizm : Sanatçılar, Ekspresyonizmin özgün yönlerini canlandırmaya ve oldukça dokusal, etkileyici, büyük eserler yaratmaya çalıştı.
  • Sokak sanatı : Keith Haring, Jean-Michel Basquiat, Barry McGee, Banksy gibi sanatçılar ve kaldırımlar, binalar ve üst geçitler gibi halka açık yerlerde yüzeylerde grafiti benzeri sanat yarattı .
  • Resim Üretimi : Sanatçılar Cindy Sherman, Louise Lawler, Gary Simmons ve Kavramsal ve Pop sanatından etkilenen diğerleri, dünya algımızı şekillendiren görüntüleri keşfetmek için tanınabilir görüntülerle denemeler yaptı.
  • Sahiplenme sanatı : Bu hareket, resimlerin orijinal formlarından çok az dönüşümle sanatta kullanımına odaklanmıştır.
  • Genç İngiliz Sanatçılar (YBA): Bu Londra sanatçı grubu, görüntüleri aracılığıyla izleyicileri şok etme istekliliği ve ahlaki sınırların ötesine geçme istekliliği nedeniyle kötü şöhretliydi. Zevkli, ve girişimci ruhları ile de tanınırlar.
  • Dijital sanat : Kameranın ortaya çıkışı; sanatçıların bilgisayar, ses ve görsel yazılım, kullanarak yeni eserler yaratmaya çalıştılar…

 

 

Kaynak ve İleri Okuma

  1. https://diraldedevedudugu.wixsite.com/-tr-/tarih-oencesi-sanat
  2. http://www.olaganustukanitlar.com/ronesans-ne-zaman-basladi/
  3. ORTA ÇAĞDA SANAT
  4. https://senfonikankara.com/post/40329220445/barok-d%C3%B6nem-16001750
  5. https://www.arkhesanat.com/sanat-akimlari-nelerdir/
  6. https://www.tarihlisanat.com/sanat-tarihi-nedir-html/
  7. https://sanattarihinediir.wordpress.com/,
  8. https://tr.wikipedia.org/wiki/Sanat_tarihi
  9. http://www.sanattarihiarastirmalari.com/sanat-akimlari/
  10. https://www.istanbulsanatevi.com/resim-ekolleri/neoklasisizm-nedir/
  11. https://ratingacademy.com.tr/ojs/index.php/arts/article/download/966/653/
  12. https://www.wikiwand.com/tr/Romantizm
  13. https://www.wikiwand.com/tr/%C4%B0zlenimcilik
  14. http://www.leblebitozu.com/empresyonizm-nedir-empresyonist-ressamlar-ve-eserleri/
  15. https://wikikultur.com/2019/10/05/begenilmeyen-bir-ressam-vincent-van-gogh/
  16. https://tr.wikipedia.org/wiki/D%C4%B1%C5%9Favurumculuk
  17. https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCbizm
  18. https://www.wikiwand.com/tr/Ger%C3%A7ek%C3%BCst%C3%BCc%C3%BCl%C3%BCk
  19. https://www.wikiwand.com/tr/Soyut_d%C4%B1%C5%9Favurumculuk
  20. https://tr.pinterest.com/beyhanozatan/op-art/
  21. https://www.wikiwand.com/tr/Pop_sanat%C4%B1
  22. https://eksisozluk.com/arte-povera–846460
  23. https://medium.com/t%C3%BCrkiye/minimalist-ya%C5%9Fam-tarz%C4%B1-aa00dda905fd
  24. https://tr.wikipedia.org/wiki/Minimalizm
  25. https://sanatkaravani.com/kavramsal-sanat/
  26. https://www.wikiwand.com/tr/%C3%87a%C4%9Fda%C5%9F_sanat

 

Görsel Kaynakları / Image Credits

Etiketler

Sanat tarihi nedir, sanat akımları, sanat tarihi gelişimi, sanat nedir, sanat tarihi nedir, sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, fovizm, Sanat tarihi nedir, kübizm, Sanat tarihi nedir, sürrealizm, Sanat tarihi nedir, empresyonizm, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, sanat akımları, sanat tarihi gelişimi, sanat nedir, sanat tarihi nedir, sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, fovizm, Sanat tarihi nedir, kübizm, Sanat tarihi nedir, sürrealizm, Sanat tarihi nedir, empresyonizm, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir, Sanat tarihi nedir

Bu makale 2148 kez okunmuştur