evdekal

Gılgamış Destanı | Tarihin En Eski Yazılı Destanı


Gılgamış Destanı | Tarihin En Eski Yazılı Destanı

  Destan, tarihte bilinen en eski medeniyetlerden olan Sümerlerin yaşayışları hakkında bilgi verir ve kendisi de ilk yazılı destan olma özelliğini taşır. Destana konu olan kral Gılgamış MÖ. 3000 yıllarının ilk yarısında Mezopotamya’daki Uruk kentinde hüküm sürmüştür. Zaten hikaye gılgamış’ın etrafında şekil almaktadır. Gılgamış çok güçlü , zeki ve genç bir yöneticidir.Yeryüzünde ona denk kimse yoktur.Onun böyle eşsiz yarı tanrı-yarı insan olması Uruk Halkını rahatsız etmiştir. Gılgamış’ın bu yalnızlığını paylaşacağı birisine ihtiyacı olduğunu düşünen yardımsever(!)halk  Tanrılara çok dua etmişler, çok yalvarmışlardır.

Gılgamış |  Tarihin En Eski Yazılı Destanı wikikultur.com
Gılgamış | Tarihin En Eski Yazılı Destanı

     Tanrılar bu serzenişlere kayıtsız kalmayarak ENKİDU ‘yu yaratmışlardır. Onun bir kopyasını yaratarak cevap vermiştir tanrilar. Enkidu bir şehir sakinidir ve hayvanlarla çok iyi anlaşan birisidir çünkü yabani bir ortamda dünyaya gelmiştir. Gılgamış ın bu durumdan elbette haberi olur ve şehrinden çıkması için bir avcı ve fahişe ayarlar. Planı ise çok zekicedir : Fahişe onu kandırıp onunla eğlenirken avcı onu yakalayacaktır.

Gılgamış |  Tarihin En Eski Yazılı Destanı wikikultur.com
Gılgamış | Tarihin En Eski Yazılı Destanı

    Plan aynen gerçekleşir, tabire göre altı gün yedi gece onunla beraber olur ve kendisine başından beri eşlik eden hayvanlar Enkidu’dan uzak durmaya başlarlar. Enkidu onları işitme ve konuşma duyusunu böylece  kaybeder.

Fahişe ona arkadaşlığını sunar ve çevreden ayırıp Gılgamış’a getirdiğin de yumruk yumruğa dövüşürler. Dövüş’ün kazananı ise Enkidu olur ama Gılgamıeş böylece kendine eşit güçte birisinin olduğunu anlar. Bundan sonra aralarında dostluk bağlarının su basmayanı atılır.

     Olaylar gelişir…   Ölümsüzlüğü arayan bir kralın öyküsüdür bu destan. Bunun ardından gelen serüven Gılgamıeş ile aşk tanrıçası İştar arasında yaşanır. İştar Gılgamış’a evlenme önerisinde bulunur.

Gılgamış bunu red eder. Onuru kırılan İştar Gılgamıeş’ı öldürmek için yeryüzüne bir boğa gönderir. Gılgamıeş, Enkidu’nun da yardımıyla boğayı öldürür. Enkidu rüyasında, boğayı öldürdüğü için tanrılar tarafından ölüme mahkum edildiğini görür.Aslında bundan sonraki tabletler kayıptır sevgili okuyucum ama günümüze kadar gelen söylencelere göre ve tabletteki bilgilerden birine göre  Gılgamıeş’ın  Enkidu için yaktığı ağıtı, düzenlediği görkemli cenaze törenini, sonunda Enkidu’nun ölüler dünyasına göçtüğünü biliyoruz.

Bundan sonra ise arkadaşlar Tufan olayı gerçekleşir… (bir sonraki yazımız bu olacak)Bildiğiniz gibi yeryüzünün sularla dolup taşmasının öyküsüdür tufan. Gılgamış destanında Tufan’ı tanrıça İştar ve Bel’in başlattığı anlatılır. Gılgamıeş, Tufan’dan kurtularak sağ kaldığını öğrendiği Utnapiştim’i bulmak üzere yola çıkar. Utnapiştim ölümsüzlüğün sırrını bilen bir bilgedir.

Utnapiştim’i bulan Gılgamıeş onun verdiği ölümsüzlük otuyla gençliğine yeniden dönecek ve ölümsüzlüğe kavuşacaktır. Ama, destanının insanlar için en üzücü bölümü burada başlar. Çünkü Gılgamıeş ölümsüzlük otunu yemeye fırsat bulamadan onu bir yılana kaptırır ve Uruk’a eli boş döner.

Gılgamış |  Tarihin En Eski Yazılı Destanı wikikultur.com
Gılgamış | Tarihin En Eski Yazılı Destanı

Bazı kaynaklar, Gılgamıeş’ın ölümsüzlük otunu halkıyla birlikte yemek istediğini belirtir. Destan Gılgamıeş’ın ölüm karşısında acı yenilgisiyle biter.

Son olarak eklemek istediğim diğer varyantlarada bakmakta fayda var. Bir başka kaynağa göre Gılgamıeş her ne kadar iyi nitelikli özelliklere sahip olsa da kötü bir yöneticidir ve zalim birisidir bundan dolayı halkının Tanrılara yalvarmış olabileceği de önemli bir görüştür.

Kafanız allak bullak olmadıysa eğer bir diğer yoruma göre ise Enkidu hastalanıp ölür. Yeryüzündeki canlı-cansız tüm varlıkların sahibi Gılgamıeş bu olayla ölüme karşı çaresiz olduğunu anlar. Atası, Utnapiştim’den sonsuz yaşamın kaynağının ne olduğunu öğrenir ve onu aramak için yollara düşer.

Başından geçen yedi serüvenin ardından Utnapiştim’in uzak bir adadaki evine varır. Büyük Tufan’dan geriye tek sağ kalmış insan olan Utnapiştim, Gılgamış’a yeraltındaki tatlı sularda, Apsu’da büyüyen dikenli bir bitkinin sonsuz yaşamın kaynağı olduğu açıklar.

 Gılgamıeş suya dalar ve bitkiyi kökünden koparıp alır, ancak dönüş yolculuğu sırasında bitki bir yılan tarafından yenir. Bu da yılanların sonsuz yaşama sahip oldukları inancının doğmasına neden olmuştur. Ayrıca Tufan efsanesi M.Ö.2000, M.Ö.I833-1750 ve M.Ö. 1250 tarihlerinde meydana getirilmiş değişik versiyonlara sahiptir.

Gılgamış |  Tarihin En Eski Yazılı Destanı wikikultur.com
Gılgamış | Tarihin En Eski Yazılı Destanı

      Ölümsüzlüğün ve bilginin peşindeki insanı yücelterek anlatan Gılgamıeş Destanı, günümüze kalabilmiş, bilinen en eski destandır.

 Gılgamıeş Destanı, Akat ve Sümer dillerinde yazılmış tabletlerden derlenmiştir. Bunlardan günümüze 12 tablet kalabilmiştir(Tamamı 16 olduğu söylenmektedir). Ama bu tabletler eksik olduğu için destan metninin bütünü elde edilememiştir.

1855’te Ninova’da yapılan kazılarda, Asur Kralı Asurbanipal’in bulunan bu tabletlere daha sonra Türk-İran sınırında ve Irak’taki Nippur kenti kazılarında bulunan tabletler eklenmiştir. Ayrıca Türkiye’de Sultan Tepe ve Boğazköy’de yapılan kazılarda da destanını bazı bulunmuşsa da henüz tümü gün ışığına çıkarılmamıştır.

 

Bu içerik 1610 kez okunmuştur

Bir Cevap Yazın