Bize Ulaş!

Deneme

Türk’ün Yalanla İmtihanı

Paylaşılma Tarihi :

,

Türk’ün Yalanla İmtihanı

Türk’ün Yalanla İmtihanı (Ve Feci Şekilde Sınıfta Kalması)

Şu anda toplumca çektiğimiz sıkıntıların önemli bir ölçüde kendi kültürel “tasarımımızdaki” hatalardan, açıklamak gerekirse yüzyıllar içinde kültürümüzde oluşan ve şu anda hareketlerimizi yönlendiren “doğru” ve “yanlış” algılarından kaynaklandığına inanıyorum. Bunlardan bir tanesi (ama sadece bir tanesi) “yalan” konusu. Daha doğrusu hepimizin kültüründeki yalanın yeri ve kullanılışı konusu. Günlük yaşantımıza ilmik ilmik işlemiş, içimize iyice sinmiş, adeta en yakın dostumuz olmuş “yalan” konusu. Bu nedenle yalan konusu bizim kültürümüzdeki en ölümcül “tasarım” hatalarından birisi. Onu halletmeden daha ileri gitmemizin olanağı yok. O zaman aşağıdaki olay analizlerimize biraz bakalım.

Olay-1

Evimize uzak bir kentten gelmiş genç dostum bütün günü bizle geçirip akşam da İstanbul’daki eski bir arkadaşına gidecek. Bizdeki sohbet, muhabbet on numara, hiç gidesi yok. Akşamın bir saati arkadaşı “nerde kaldın la?” diye arıyor. Ben de yan odada tüm konuşmaya kulak misafiri oluyorum. Genç dostum başlıyor anlatmaya “Ahır yandı, öküz kaçtı, yer yarıldı ben içine düştüm” benzeri bir dolu hikaye. Yahu! Bütün gün birlikteydik. Dediklerinin hiçbiri olmadı! Konuşma bitiyor. Kafamı uzatıp,

“Oğlum, arkadaşına neden yalan söyledin?” diyorum.

Genç çok şaşırıyor. Önce gerçekten neden söz ettiğimi anlamıyor, sonra ben açıklayınca “Abi, üzmek istemedim” diyor, dünyanın en normal cevabını veren bir insanın yüz ifadesi ve iç huzuru ile. Ben ise başlıyorum saymaya;

“Yan odadan, senin en yakın arkadaşına nasıl yalan söylediğini duydum. Yarın, öbür gün benzer bir durumda bana da nasıl yalan söyleyeceğini kolayca tahmin edebiliyorum.”

Uzun bir sohbetten sonra, “Evet, abi haklısın, yalan söylememem gerekirdi” deyip benden özür diliyor, ama bunu beni üzmemek için mi söylüyor bir türlü emin olamıyorum.

Olay-2

Kelli felli bir profesör. Tıp Fakültesinden değil. Üniversiteye hız limitinin üzerinde gaza basmış gelirken yerleşke girişinden bir km uzaktaki radara ve radarın başındaki polislere yakalanıyor. Hemen profesör kimliğini çıkarıp memura uzatıyor ve

“Memur Bey, çok acil bir ameliyata girmem gerekiyor, hemen gitmeliyim.” Diyor.

(memurun tıp profesörü ile fizik bölümü profesörünü kimliğe bakıp anlayamayacağını düşünüyor – haklı olarak) Memur gerçekten de telaşlanıp diğer memura sesleniyor;

“Hocamın cezasını hemen kesin, acil ameliyatı varmış.”

Tabii ben orada değildim ve olayı profesörün kendisinden dinliyorum. Biliyorum, trafik cezasından yalan söyleyip kurtulmak isteyecek birini suçlayacak bu ülkede bir Allah’ın kulunu bulamam. Herkes adamın davranışını doğru ve haklı bulacaktır. Aşırı hız yapıyor olmasına da kimse bir şey demeyecektir (Kim yapmıyor ki?). Ben bu olayda, bu ülkedeki en yüksek eğitim basamağına çıkmış birinin

  1. Kurala uymamasına
  2. Polise yalan söylemesine

Ciddi bir şekilde bozuluyorum. “Eğitim Şart” deniyor ya. Şart ama yeterli olmadığının işte size kanıtı gibi geliyor. Ama asıl kahrolduğum nokta bunlar değil. Asıl kahrolduğum nokta bu olayı son derece eğlenceli bir şeymiş gibi bizlerle paylaşabiliyor olması. Kurallara uymamak, görevliye yalan söylemek, bunlar eğlenceli hareketler değil. Bunlar “ayıp”. Hadi yaptın, yapmaya mecbur kaldın diyelim. Neden bize gururla anlatıyorsun?

Osmanlıca bir söz vardır:

“Merdi Kıpti şecaat arz ederken sirkatin söyler” denir.

Anlamı şudur:

“Çingenenin mert olanı kendini överken hırsızlığını söyler”

Koskoca profesörsün “Merdi Kıpti’den” ne farkın kaldı?

Olay-3

Bir buçuk yıl önce evlenmiş, çok güzel genç bir çift. Tazecikler. Genç hanım neşeyle balaylarının hala devam ettiğini anlatıyor. Biz bunu haliyle balayındaki gibi birbirlerini sevdiklerini, muhabbet ettiklerini sanıyoruz. Orası aynen öyle ama hanımın anlattığı başka bir ayrıntı ile ilgili; bu bir buçuk yıl içinde bir dolu yurt içi, yurt dışı geziler yapmışlar. Hanım kızımız otel rezervasyonlarını yaparken “Biliyor musunuz, biz balayı için otelinize geliyoruz” diyormuş. Gittikleri otellerde de aynı fiyata daha pahalı süit odaya yükseltiliyorlarmış, odalarında küçük bir şampanya ya da bir şişe şarap hediye oluyormuş. Yukarıdaki profesör gibi sevinerek anlatmasını, yalanı bu kadar rahat kullanmasını ve yalan söylediğini bizimle sevinçle paylaşmasını kanım donarak dinliyorum.

Dünyada hala pek çok uygulama kişilere güven bazında, kişinin beyanı temel alarak yürümektedir. Otellerin balayı çiftlerine yaptıkları küçük ikramlar da bunun bir örneğidir. Güzel genç hanımın yaptığı ise açık bir şekilde güveni suistimal etmek (kötüye kullanmak) oluyor. Bu tür kötüye kullanımlar sonucu çevremizdeki kontrol sistemlerinin (sırf bu yüzden de) hızla arttığını ve hayatımızın milim milim daha karmaşıklaştığını, daraldığını ve zorlaştığını görüyoruz.

Benim şahit olduğum şekliyle edindiğim izlenime göre tipik bir Anadolu insanı davranışı şöyle bir şeydir:

Eğer evrak istenmiyorsa, eğer aksinin ispatı mümkün değilse, bir Anadolu insanı her zaman kendisi için en büyük avantajı ne sağlayacaksa onu söyler. Söylediklerinin gerçek ya da yalan olmasının hiçbir önemi yoktur. Sanırım bu önerdiğim durum nüfusun çok büyük bir çoğunluğu için geçerlidir. Aksini yapmak “uyanık olmamak” ile bildiğin “aptal olmak” arasında kalan kavramlarla değerlendirilir.

Neden Biz Böyle Yetiştiriyoruz?

Bu soruya cevap verebilmek için isterseniz aşağıdaki örneklerin üzerinde bir gidelim derim,

1 – Çocuksunuz. Hafta içi eve misafir gelmiş. Misafirin çocuğu ile bir güzel kudurmuşsunuz ve de ödevler başka bir bahara kalmış. Sabah anneniz temiz bir kağıda şunları yazıyor:

“Oğlum Orçun Fişmekan, dün gece aşırı mide bulantısı nedeni ile ödevlerini yapamamıştır, özrünün kabulü.

Annesi

Süheyla Fişmekan”

Hangimiz ilkokuldayken elinde sözleri böyle olmayan ama içeriği benzeyen bir kağıtla okula hiç gitmedik?

Orçun ertesi sabah, elinde kapı gibi annesinin imzalı kağıdı, dün gece oynadığı oyunların ağzında kalmış tadı ve yalanın eşsiz gücünün keşfetmenin haklı sevinci ile okula koşturuyor.

2 – Bizim Orçunlar yeni bir ev almışlar. Çocukların da bulunduğu bir aile toplantısında babası yakın bir dosta anlatıyor:

“Eve bir milyon verdik, tapuda da 287,000 gösterdik”

Çocuk önemli bir ders daha aldı; güven abidesi ve dürüstlük sembolü babası yalan söylemiş ve bu davranışı doğru bir hareket olmalı ki, efendi gibi herkesle paylaşıyor.

3 – Orçun’un ablası annesine açılıyor; “Öğleden sonra Semih ile çıkacağız, babama Nazlı’larda ders çalışacağız dedim. Aman idare et.”

Annesi de “Olur kızım” diye cevap veriyor. Orçun da hem ablasının hem de annesinin babaya yalan söyleyebildiğine birinci elden tanık oluyor.

Bir tartışma vardı ve sanırım hala devam ediyor; “ölümü kaçınılmaz bir insana bu durumu anlatılmalı mı anlatılmamalı mı?”. Ben anlatılmasından yanayım ama konunun hassas olduğu da ortada. Eğer üç ay ömrü kalmış bir aile büyüğüne yalan söyleme kararı aile içinde alınmışsa ve de küçükler de bu durumun farkındaysalar MUTLAKA o çocuklara neden böyle bir karar alındığını, bu kararın iyi ve kötü yanlarını çok ayrıntılı bir şekilde anlatmak gerekmektedir. Bunun yapılması toplumun gelecek neslinin sağlığı açısından çok AMA çok önemlidir.

Yalanın Renkleri Var

Bizim dilimizde yalanlar gökkuşağının tüm renklerinde gelirler, en güzelleri de tabii ki “beyaz olanlarıdır”. Beyaz yalana çok başvuranlar, bunların zararsız olduklarını, hatta (çoğunlukla herhalde) karşı tarafın iyiliği için söylendiklerini, “kara” yalanlara hiç benzemediklerini iddia ederler.

Arkadaşlar, yalan yalandır. Sarısı, moru olmaz. Dürüstlük ancak herkesin doğruyu konuştuğu bir dünyada gerçekleşir. Şöyle bir düşünün, hiç yalan söylemeyen bir insan hangi “kötülükleri” yapamaz? Bir dolu kötülüğün, hem de her gün karşımıza çıkan türden kötülüklerin, en temel bileşeni “yalandır”.

Hiç yalan söyleyemeyen birisi,

  • Bir genç kızı evlenme vaadi ile kandıramaz
  • Bozuk bir malı iyidir diye satamaz
  • Ödeyemeyeceğini bildiği bir borcu haftaya veririm diye isteyemez
  • Çalıştığı şirketi dolandıramaz
  • Yemediği yemeğin fişini çalıştığı kurumdan tahsil edemez
  • Banka kurdum diye paraları toplayamaz
  • Yazmadığı doktora tezine kendi adını veremez
  • Öğrencisine yazdırdığı makaleye tek kendi adını verip yayınlatamaz
  • Kurumdaki sevmediği meslektaşını aslında hiç alakası olmadığı halde Fetöcü diye ihbar edemez

Sanırım listeyi daha yüzlerce satır uzatmak mümkün.

Yurdumuzda insanlar pek çok özellikleri ile (doğru olsun olmasın) öğünürler;

“Ben çok mertimdir”

“Çok iyi yemek yaparım”

“Elimden hiçbir iş kurtulmaz”

“Kimseye bozuk mal satmadım”

“Bir kör kuruş cebime girmedi”

“Sporu hiç bırakmadım, formum çok iyi”

“Emrimde çalışan hiçbir hanıma asılmadım”

Gibi.. gibi..

Bu öğünme ve kendine birtakım sıfatlar vermenin sonu gelmez ve sürekli bunları duyarız. Siz hiç “Ben yalan söylemem” diyen birine rastladınız mı? Mutlaka vardır ama ben rastladığımı hatırlamıyorum. Sanırım yalan konusu, insanların yalandan bile olsa yalan söylemedikleriyle öğünemeyecekleri kadar toplumsal dokumuza işlemiş ve kabul görmüş durumda. Bu özelliğimiz de sanırım bir türlü toplumsal olarak havalanıp, yükseklere erişemiyor olmamızın temel nedenlerinden sadece birisi.

Size bir ömür boyu gayet güzel hizmet etmiş beyaz ve tüm diğer açık renkli yalanlarınızdan hemen vazgeçin diyemiyorum, ama ne olur üzerinde bir iki dakika düşünün.

Haldun Aydıngün

24.01.2019

Haldun Aydıngün’ün son yazısını okumak için tıklayınız.

Twitter hesabımız için tıklayınız.

Mutlaka Okunması Gereken Kitaplar | 10

En İyi Filmler | En İyi 10 Film

Tavsiye İçerik

WİKİKÜLTÜR artık Türkiye’nin en sevilen haber uygulaması Bundle’da!

 

Bu içerik 9962 kez okunmuştur

Mühendis, arkeolog (Dr), yazar (19 yayınlanmış kitap), fotoğrafçı, dağcı, ultra maratoncu

Yorum İçin Tıkla

Bir Cevap Yazın

Ekibimize Katıl!

yazar

Kısa Süreli İndirim

Son Yazılar

Barış Kocatürk Röportajı | 16 Soruda Barış Kocatürk Barış Kocatürk Röportajı | 16 Soruda Barış Kocatürk
Müzik6 saat Önce

Barış Kocatürk Röportajı | 16 Soruda Barış Kocatürk

Barış Kocatürk Röportajı | 16 Soruda Barış Kocatürk Wikikültür için röportaj veren Barış Kocatürk’e çok teşekkür ederiz. SORU 1) Merhaba;...

Arka Sokaklar'a Ne kadar Hâkimsin? Arka Sokaklar testi Arka Sokaklar'a Ne kadar Hâkimsin? Arka Sokaklar testi
Quiz&Test1 gün Önce

Arka Sokaklar’a Ne kadar Hâkimsin? Arka Sokaklar Testi

Arka Sokaklar’a Ne kadar Hâkimsin? Arka Sokaklar Testi Arka Sokaklar, Türkiye’nin en uzun soluklu dizilerinden birisi olma özelliğine sahip olmasıyla...

Sylvia Von Harden Portresi: Bir Otto Dix Şaheseri Sylvia Von Harden Portresi: Bir Otto Dix Şaheseri
Kültür&Sanat1 gün Önce

Sylvia Von Harden Portresi: Bir Otto Dix Şaheseri

Bu yazımda sizlere Otto Dix ve onun en önemli eserlerinden olan Sylvia Von Harden portresinden bahsetmek istiyorum. Tablodan önce Otto...

WK Haftalık Genel Kültür Testi #24 WK Haftalık Genel Kültür Testi #24
Quiz&Test2 gün Önce

WK Haftalık Genel Kültür Testi #24

Haftalık Genel Kültür Testi ile tekrardan karşınızdayız.10 sorunun doğru cevabını bulabilecek misin? Her konudan genel kültür soruları için bağlantıya tıklayın...

Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #21 Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #21
Quiz&Test3 gün Önce

Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #21

Yazar Kitap Eşleştirme Testi serimizin yirmi birincisi ile karşınızdayız. 10 eserin gerçek sahibini bulabilecek misin? Edebiyat severler, kitap kurtları, şiir...

Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları
Teknoloji3 gün Önce

Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları

Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları   Geçtiğimiz yıllarda mobil oyun sektörü oldukça gelişti. Oyuncular artık telefon gibi mobil cihazlarından...

Yeditepe İstanbul: Şans Tanımamız Gereken Türk Dizisi #3 Yeditepe İstanbul: Şans Tanımamız Gereken Türk Dizisi #3
Sinema&Dizi4 gün Önce

Yeditepe İstanbul: Şans Tanımamız Gereken Türk Dizisi #3

Bu hafta listede Yeditepe İstanbul var. Şans Tanımamız Gerekenler listesinde bir önceki Türk dizimiz İçerde idi. Biliyorsunuz ki daha önce...

Kierkegaard Düşüncesinde 'Korku ve Titreme' Kierkegaard Düşüncesinde 'Korku ve Titreme'
Felsefe5 gün Önce

Kierkegaard Düşüncesinde ‘Korku ve Titreme’

Kierkegaard Düşüncesinde ‘Korku ve Titreme’ Kierkegaard ve sistem olarak düşünce eleştirisinin temelini oluşturan varoluşçu felsefe alanında bilinen önemli bir filozoftur....

Nilgün Marmara: Şans Tanımamız Gereken Şair #17 Nilgün Marmara: Şans Tanımamız Gereken Şair #17
Biyografi5 gün Önce

Nilgün Marmara: Şans Tanımamız Gereken Şair #17

Şans Tanımamız Gereken Şair listemizin son yazısında Sabahattin Kudret Aksal yer almıştı. Bu yazımızda ise sizlere Nilgün Marmara’yı tanıtacağız. Kendisi...

Doğa, Aşk ve Edebiyat Doğa, Aşk ve Edebiyat
Deneme6 gün Önce

Doğa, Aşk ve Edebiyat

Doğa, Aşk ve Edebiyat Gülümser mi bir ağaç insana, yaprağıyla birlikte? Gülümser! Sahteliğin olmadığını anlarsın, gerçek aşkın doğada olduğunu anlayıncaya...

Gülseren Budayıcıoğlu Kitapları | Okunması Gereken Kitaplar #2 Gülseren Budayıcıoğlu Kitapları | Okunması Gereken Kitaplar #2
Edebiyat1 hafta Önce

Gülseren Budayıcıoğlu Kitapları | Okunması Gereken Kitaplar #2

Yazıya başlamadan önce Gülseren Budayıcıoğlu kitapları Madalyonun İçi (2004), Günahın Üç Rengi (2008), Hayata Dön (2011), Kral Kaybederse (2015), Kral...

Göğe Bakma Durağı Göğe Bakma Durağı
Blog1 hafta Önce

Göğe Bakma Durağı

Göğe Bakma Durağı Şiirle az çok meşgul olanların dilinden düşmeyen bir şiirdir Rahmetli Turgut Uyar’ın ”Göğe Bakma Durağı” isimli şiiri....

''The Queen's Gambit'e'' Ne Kadar Hakimsin? ''The Queen's Gambit'e'' Ne Kadar Hakimsin?
Quiz&Test1 hafta Önce

”The Queen’s Gambit’e” Ne Kadar Hakimsin?

”The Queen’s Gambit’e” Ne Kadar Hakimsin? The Queen’s Gambit, Walter Tevis’in 1983 tarihli aynı adlı romanına dayanan bir Amerikan dramatik...

Kaptanın Seyir Defteri: Kars Doğu Ekspresi Kaptanın Seyir Defteri: Kars Doğu Ekspresi
Blog1 hafta Önce

Kaptanın Seyir Defteri: Kars Doğu Ekspresi

Kaptanın seyir defteri: (85 saat 3215 km) Kars’lı Doğu Ekspresi Sevgili seyir defteri, haftalardır uzun programlar sonrasında mürettebat katılım programı...

WK Haftalık Genel Kültür Testi #24 WK Haftalık Genel Kültür Testi #24
Quiz&Test1 hafta Önce

WK Haftalık Genel Kültür Testi #23

Haftalık Genel Kültür Testi ile tekrardan karşınızdayız. Her konudan genel kültür soruları için bağlantıya tıklayın ve kültür seviyenizi ölçün.  ...

E-Satranç E-Satranç
Teknoloji1 hafta Önce

E-Satranç

E-Satranç E-satranç ya da “elektronik satranç” internet üzerinden oynanan satrançtır. Satranç internette popüler olarak “Lichess, Chess24 ve Chess.com” üzerinden oynanır....