Bize Ulaş!

Deneme

İnternet Basın Özgürlüğünü Nasıl Yok Etti (!)

Paylaşılma Tarihi :

,

İçerik: İnternet Basın Özgürlüğünü Nasıl Yok Etti (!)

İnternet Basın Özgürlüğünü Nasıl Yok Etti (!)

Çok iddialı bir başlık, ama basın özgürlüğünün çok ciddi hasar görmesinde internetin büyük bir etkisi oldu.

Nasıl mı?

Bundan 20 yıl önce Türkiye’de elinize bir gazete aldığınız zaman gazetenin ortadan sonraki sayfalarının kıvıl, kıvıl, 6 punto yazılarla basılmış, asla okunmayacak gibi duran, neredeyse tamamen metinden oluştuğunu görür ve hiç şaşırmazdınız. Bu sayfalarda basılı olan “şeylere” ‘küçük ilanlar’ denirdi. Bir gazeteye ilan verip, örneğin arabanızı satmak istediğiniz zaman, o gazeteye çalışan bir ilan bürosuna gider, istediğiniz metni yazdırır ve kelime başına hesaplanmış bedeli “tık!” diye öderdiniz. Punto büyütmek, ilanı çerçeve içine aldırmak ve başka hizmetler için de daha fazla bedeller ödemeniz gerekirdi.

İnternet Basın Özgürlüğünü Nasıl Yok Etti (!)

İnternet Basın Özgürlüğünü Nasıl Yok Etti (!)

O zaman da otomobil şirketleri, buzdolabı üreticileri veya bankaların yarım ya da tam sayfa büyük ilanları çıkardı. Ama bir düşünün, “sizin gazeteye tam sayfa ilan vereceğim.” diye gelen bir kurum ile tüm istediği bir santime dört santimlik bir alanda derdini anlatmak olan vatandaşın pazarlık güçleri hiç aynı olabilir mi?

Dolayısıyla, sayfa bazında küçük ilanlar gazeteler için çok ama çok karlıydılar ve bütün dünya gazetelerinde durum aşağı yukarı benzer bir şekildeydi. O günlerde gazetelerin reklam geliri bu şekilde iki ayaklıydı, bir tarafta büyük kurumsal müşteriler diğer tarafta ise bireysel verilen küçük ilanlar. Küçük ilan verenlerin önemli bir özelliği de reklam verirken politik yaklaşımlardan fazla etkilenmiyor olmalarıydı. Çünkü adam evinin en iyi Hürriyet gazetesinde müşteriye ulaşacağına inanıyorsa dünya görüşü ne olursa olsun ilanını Hürriyet’e veriyordu.

Gel zaman, git zaman internet üzerinden bireysel satışların çok daha rahat yapılabildiği ortaya çıktı ve insanlar gazeteler yerine küçük ilanlarını internete vermeye başladılar. Bu şekilde gazetelerin küçük ilan gelirleri sürekli düşmeye ve gazeteler reklam geliri alabilmek için gittikçe artan bir şekilde kurumsal müşterilere dayanmaya başladılar.

Basın özgürlüğünün olmaması yada zedelenmesi için tek koşul başta demir yumruklu, ceberut bir diktatörün olması değildir. Gayet demokratik görünümlü bir ülkede, eğer gazete bir dolu haberi sırf kendisine büyük reklamlar veren önemli şirketleri “kızdırır” endişesi ile yayınlayamıyorsa, o ülkede kusursuz bir basın özgürlüğünden söz etmek mümkün değildir. Ana akım medyayı ele alırsak durum şu anda Amerika’da tam bu noktada durmaktadır. Noam Chomsky gibi bütün dünyanın takdir ettiği bir takım muhalif düşünürler New York Times ya da Washington Post gibi ana akım yayınlarda çok uzun zamandır görülmemektedirler.

Gazetenin finansmanı bu reklamlardan değil de bir sanayi devinin bünyesinden gelmeye başladığındaysa (Gazete bir holdingin bir sürü şirketinden biriyse) durum çok daha acıklı olmaktadır. O nedenle Türkiye’nin basın özgürlüğü skorları hep düşüktü, 90’lı yıllarda da çok düşüktü. O dönemde düşük olmasının nedeni de Türk basının içinde bulunduğu sermaye yapısıydı.

AMA İNTERNET SAYESİNDE BİR DOLU MUHALİF İNSAN FİKİR BEYAN EDEBİLİYOR…

Evet doğru.

İnternet sayesinde çok izlenen / çok okunan bir yayını tek başına bile yapabilmek artık mümkün ve kurulum masrafı neredeyse sıfır.

 

İnternet Basın Özgürlüğünü Nasıl Yok Etti (!)

İnternet Basın Özgürlüğünü Nasıl Yok Etti (!)

Ama,

Geleneksel gazetelerin çok önemli bir özellikleri vardı: Haberin peşinde koşabiliyorlardı. Eğer önemli bir haber çıkacağına inanıyorlarsa muhabirlerini uzak bir ülkeye gönderebiliyorlar, ya da uzun bir araştırma sürecine katlanabiliyorlar ve her şeyden önemlisi de tüm bu süreci finanse edebiliyorlardı. Veya uzak diyarlarda sürekli muhabir istihdam edebiliyorlardı (Bizim kuşak iyi hatırlar; Reha Muhtar hep Atina’dan bildirirdi). Bu tür muhabirler sayesinde geçmişte ne kadar önemli bilgileri elde edebilmiştik.

Şu anda dünyada muhalif yayın yapabilen önemli blog ya da youtube kanallar mevcut. Ben bunlarla ilgili birkaç çalışma modeli gözlemledim;

1 – Bu blogerlar eski usul gazetelerde çalışmışlar ve eski deneyimlerini ve ilişkilerini kullanarak günümüzde herkese açık bilgi kanallarından elde ettikleri bilgileri bizlere yorumluyorlar. Çok faydalılar ama 10 sene ya da 20 sene sonra arkası gelebilecek bir çalışma modeline benzemiyor. Gazetelerin tüm bu araştırmaları finanse edebildiği çağda yetişen bu insanların yerlerine ne tür gençler gelebilir?

2 – Bu blogerların bir bölümü ise gene eski usul gazetecilikte pişmişler ve bir şekilde çevrelerinde bir güven oluşturmuşlar. Devletin ya da büyük kurumların gizli olabilecek ve halk zararına tarafları olan bazı hareketlerini içerden birileri, güvendikleri için ve olaydan vicdani sorumluluk hissettikleri için bu gazeteciye iletiyorlar.

Bu da çok kıymetli bir gazetecilik ama önemli bir açmazı var; falanca bilgiyi o gazeteciye kim, neden getiriyor? Bu sorunun her zaman sorulması yada böyle bir sorunun ortada olduğunun hatırlanması gerekiyor. Acaba haberin geldiği önemli bir kurum kamuoyu oluşturmak için mi gazeteciyi kullanıyor yoksa haberi getiren kişinin vicdani değil de kurum içinden kişisel hesapları mı var? Onları çözmek için mi gazeteciye geliyor. (Açıklamak gerekirse: gazeteci kullanılıyor mu?)

3 – İnternetteki muhalif sayılabilecek bir yayının yabancı bir ülke tarafından finanse edilmesi durumunu da saymamız iyi olur. Bu koşulda gazetecinin araştırma yapabilmesi için finansman bulma sorunu kalmıyor ama ismi üzerinde, “yabancı bir ülke” sırf kendi (hepsinin kötü ve zararlı olması gerekmese de) çıkarları için bu yayını yapıyor.

Peki çözüm?

Bilmiyorum. Ama üzerinde düşünmeye ve dünyadaki gelişmeleri takip etmeye devam etmek gerektiğine inanıyorum.

 

02.08.2019

Haldun Aydıngün

Yazarımızın diğer yazılarına ulaşmak için tıklayınız.

Bizi Twitter’dan takip etmek için tıklayınız.

Bu içerik 5204 kez okunmuştur

Mühendis, arkeolog (Dr), yazar (19 yayınlanmış kitap), fotoğrafçı, dağcı, ultra maratoncu

Yorum İçin Tıkla

Bir Cevap Yazın

Ekibimize Katıl!

yazar

Kısa Süreli İndirim

Son Yazılar

Sylvia Von Harden Portresi: Bir Otto Dix Şaheseri Sylvia Von Harden Portresi: Bir Otto Dix Şaheseri
Kültür&Sanat3 saat Önce

Sylvia Von Harden Portresi: Bir Otto Dix Şaheseri

Bu yazımda sizlere Otto Dix ve onun en önemli eserlerinden olan Sylvia Von Harden portresinden bahsetmek istiyorum. Tablodan önce Otto...

WK Haftalık Genel Kültür Testi #24 WK Haftalık Genel Kültür Testi #24
Quiz&Test23 saat Önce

WK Haftalık Genel Kültür Testi #24

Haftalık Genel Kültür Testi ile tekrardan karşınızdayız.10 sorunun doğru cevabını bulabilecek misin? Her konudan genel kültür soruları için bağlantıya tıklayın...

Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #21 Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #21
Quiz&Test2 gün Önce

Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #21

Yazar Kitap Eşleştirme Testi serimizin yirmi birincisi ile karşınızdayız. 10 eserin gerçek sahibini bulabilecek misin? Edebiyat severler, kitap kurtları, şiir...

Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları
Teknoloji2 gün Önce

Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları

Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları   Geçtiğimiz yıllarda mobil oyun sektörü oldukça gelişti. Oyuncular artık telefon gibi mobil cihazlarından...

Yeditepe İstanbul: Şans Tanımamız Gereken Türk Dizisi #3 Yeditepe İstanbul: Şans Tanımamız Gereken Türk Dizisi #3
Sinema&Dizi3 gün Önce

Yeditepe İstanbul: Şans Tanımamız Gereken Türk Dizisi #3

Bu hafta listede Yeditepe İstanbul var. Şans Tanımamız Gerekenler listesinde bir önceki Türk dizimiz İçerde idi. Biliyorsunuz ki daha önce...

Kierkegaard Düşüncesinde 'Korku ve Titreme' Kierkegaard Düşüncesinde 'Korku ve Titreme'
Felsefe4 gün Önce

Kierkegaard Düşüncesinde ‘Korku ve Titreme’

Kierkegaard Düşüncesinde ‘Korku ve Titreme’ Kierkegaard ve sistem olarak düşünce eleştirisinin temelini oluşturan varoluşçu felsefe alanında bilinen önemli bir filozoftur....

Nilgün Marmara: Şans Tanımamız Gereken Şair #17 Nilgün Marmara: Şans Tanımamız Gereken Şair #17
Biyografi4 gün Önce

Nilgün Marmara: Şans Tanımamız Gereken Şair #17

Şans Tanımamız Gereken Şair listemizin son yazısında Sabahattin Kudret Aksal yer almıştı. Bu yazımızda ise sizlere Nilgün Marmara’yı tanıtacağız. Kendisi...

Doğa, Aşk ve Edebiyat Doğa, Aşk ve Edebiyat
Deneme5 gün Önce

Doğa, Aşk ve Edebiyat

Doğa, Aşk ve Edebiyat Gülümser mi bir ağaç insana, yaprağıyla birlikte? Gülümser! Sahteliğin olmadığını anlarsın, gerçek aşkın doğada olduğunu anlayıncaya...

Gülseren Budayıcıoğlu Kitapları | Okunması Gereken Kitaplar #2 Gülseren Budayıcıoğlu Kitapları | Okunması Gereken Kitaplar #2
Edebiyat6 gün Önce

Gülseren Budayıcıoğlu Kitapları | Okunması Gereken Kitaplar #2

Yazıya başlamadan önce Gülseren Budayıcıoğlu kitapları Madalyonun İçi (2004), Günahın Üç Rengi (2008), Hayata Dön (2011), Kral Kaybederse (2015), Kral...

Göğe Bakma Durağı Göğe Bakma Durağı
Blog6 gün Önce

Göğe Bakma Durağı

Göğe Bakma Durağı Şiirle az çok meşgul olanların dilinden düşmeyen bir şiirdir Rahmetli Turgut Uyar’ın ”Göğe Bakma Durağı” isimli şiiri....

''The Queen's Gambit'e'' Ne Kadar Hakimsin? ''The Queen's Gambit'e'' Ne Kadar Hakimsin?
Quiz&Test7 gün Önce

”The Queen’s Gambit’e” Ne Kadar Hakimsin?

”The Queen’s Gambit’e” Ne Kadar Hakimsin? The Queen’s Gambit, Walter Tevis’in 1983 tarihli aynı adlı romanına dayanan bir Amerikan dramatik...

Kaptanın Seyir Defteri: Kars Doğu Ekspresi Kaptanın Seyir Defteri: Kars Doğu Ekspresi
Blog1 hafta Önce

Kaptanın Seyir Defteri: Kars Doğu Ekspresi

Kaptanın seyir defteri: (85 saat 3215 km) Kars’lı Doğu Ekspresi Sevgili seyir defteri, haftalardır uzun programlar sonrasında mürettebat katılım programı...

WK Haftalık Genel Kültür Testi #24 WK Haftalık Genel Kültür Testi #24
Quiz&Test1 hafta Önce

WK Haftalık Genel Kültür Testi #23

Haftalık Genel Kültür Testi ile tekrardan karşınızdayız. Her konudan genel kültür soruları için bağlantıya tıklayın ve kültür seviyenizi ölçün.  ...

E-Satranç E-Satranç
Teknoloji1 hafta Önce

E-Satranç

E-Satranç E-satranç ya da “elektronik satranç” internet üzerinden oynanan satrançtır. Satranç internette popüler olarak “Lichess, Chess24 ve Chess.com” üzerinden oynanır....

Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #20 Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #20
Quiz&Test1 hafta Önce

Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #20

Yazar Kitap Eşleştirme serimizin yirmincisi ile karşınızdayız. 10 eserin gerçek sahibini bulabilecek misin? Edebiyat severler, kitap kurtları, şiir müptelaları, ille de...

Boğaziçi'nde Yaşanan Olaylar Hakkında Boğaziçi'nde Yaşanan Olaylar Hakkında
Gündem1 hafta Önce

Boğaziçi’nde Yaşanan Olaylar Hakkında

Boğaziçi’nde Yaşanan Olaylar Hakkında Boğaziçi’nde yaşanan olaylardan önce, AB ve dünya üniversitelerinde rektör seçiminde nasıl bir işleyiş olduğuna kısaca değinelim....