Bize Ulaş!

Yunan Mitolojisi

Aiskhylos’un Zincire Vurulmuş Prometheus’u

Paylaşılma Tarihi :

,

İçerik: Aiskhylos’un Zincire Vurulmuş Prometheus’u

Aiskhylos’un Zincire Vurulmuş Prometheus’u

Antik Yunan toplumunda, felsefenin, tragedyanın ve bilimsel bilginin doğmasının çeşitli nedenleri vardır.  Antik Yunan düşünürlerinin ilk dönemlerinde evreni ve insanı doğa üzerinden açıklamaya çalışmaları bunun en önemli nedeni olmuştur. Teorik bilginin önemsenmesi, coğrafya ve jeopolitik konum, köleci sistem ve “özgür” insanların gündelik faaliyetlerin dışında çok fazla boş zamanının olması, denizcilik ve ticaret alanında gelişmiş olmaları, şehir devletlerinin bağımsızlığı, Homeros’çu din anlayışı, Olympos panteonunun eleştirilebilir olması gibi birçok faktörün belirlediği Antik Yunan hem felsefenin hem de tragedyanın doğumuna gebe kalmıştır. Arkaik dönem sonrasında, Delos Birliği’nde toplanan paranın Atina’ya aktarılması ve çok büyük bir imar faaliyeti sonrasında Atina kentinin diğer polis devletler arasından ekonomik, siyasi ve kültürel olarak arasının açılmasına neden olmuştur.

MÖ. 5. ve 6.yy da önemli Tragedya yazarlarından Aiskhylos, Sophokles, Euripides Atina’nın bahsedilen güçlü kültürel atmosferinin içine doğmuşlardı.

Homeros’çu şairler kuşağı sonrasında, Yunan mitolojilerindeki konu ve kahramanları işlendiği Tragedyalar, özellikle Dionysos ayinlerinin ayrılmaz parçalarındandır. Bereket sağlaması amacıyla hasat mevsimleri ve bağ bozumu dönemlerinde yapılan bu şölenlerde, Tragedyaların yarışması ve bir gelenek haline gelmesi, Tragedyaların gelişmesinin ve çeşitlenmesinin de önünü açmıştır.

Aiskhylos’un Zincire Vurulmuş Prometheus’u

Aiskhylos’un Zincire Vurulmuş Prometheus’u

Antik Yunan’da şiir, hem çocuklar için ilk ahlak dersi, hem yetişkinleri bu çağda olumlu olarak etkileyen bir araçtı. Daha sonra felsefe ve tarih incelemeleri gelişmiş ve şiirin görevini üzerine almışlarsa da bu bilimler azınlığı ilgilendirmiş, büyük çoğunluğun eğitiminde en etkin araç gene şiir olmuştur.” (ŞENER, Sevda Dünden Bugüne Tiyatro Düşüncesi, Dost Kitabevi, 3. Baskı 1998 Ankara Tragedyanın İşlevi S.42)

Tragedyalar, propaganda aracı olarak kullanılmasının yanında toplumu şekillendirme, düşünme biçimi oluşturma, öğretme ve eğitme konusunda da önemli görevler üstlenmiştir. Antik Yunan toplumunun kültürel ve inançsal arka planını görmemiz açısından da bizim için önemli kaynaklardandır.

Aiskhylos ve Tragedya

Aiskhylos (Yunanca: Αἰσχύλος – MÖ 525 – MÖ 456 )[1] aristokrat bir ailenin üyesi olarak Atina yakınlarındaki Eleusis’de doğdu. Eleusis önemli tapınım merkezlerinin olduğu yerleşimlerden biriydi. Demeter ve Dionysos tiyatrolarında bulunduğu kentte, Aiskhylos’un bu tiyatrolardan etkilendiği düşünülmektedir. Ayrıca Aiskhylos, kardeşi ile Maraton ve Salamis deniz savaşına katıldığı bilinmektedir.[2]

Yazar kişiliğinin yanında savaşçı bir asker olan Aiskhylos, ilk tragedyasını MÖ 499 yılında kente sundu. Yaşamı boyunca doksanın üzerinde oyun yazdığı bilinmektedir. Ne yazık ki elimize sadece yedi tanesi ulaşabilmiştir.  Persler, Yediler, Yakarıcılar, Oresteia (Agamemnon, Adak sunucuları, Eumenidler), Zincire Vurulmuş Prometheus oyunları elimize ulaşan eserleridir.   ([1] THOMSON,  George Aiskhylos ve Atina, Payel Yayınları, Mart 1990 İstanbul S. 284. [2] THOMSON,  George age. S. 284)

“Aiskhylos, Prometheus konusunu üç tragedyada işlemiştir. Zincire Vurulmuş Prometheus bu üçlüğün birinci ve elimize geçen tek piyesidir. Öbür ikisi yitirilmiş, yalnız adları kalmıştır: Birinin Kurtulmuş Prometheus, öbürünün Ateş Taşıyan Prometheus olduğu bir oyun listesinde yazılıdır.” (ERHAT, Azra Zincire Vurulmuş Prometheus, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 9. Basım, İstanbul 2020 Önsöz S.V)

Tragedya, Antik Yunancada tragos (τράγος) “keçi” ve oidia (οιδία) “şarkı söyleme” anlamına gelmektedir. Kentlerde yapılan şölenlerde keçi kılığındaki Dionysos’un türküsü (Keçi türküsü/ezgisi) anlamındadır. Tragedya, dramatik bir süreç işlemesi ile kendisini tanımla

Aristoteles, Poetika eserinde tragedyanın kaynağı türleri ve hatta Aiskhylos’daki tragedyanın özelliklerine dair görüşlerini belirtmiştir. “Birçok değişiklik geçirdikten sonra, tragedya kendi doğasına en uygun hale geldi ve oturaklılığa kavuştu. İlk olarak Aiskhylos oyuncuların sayısını birden ikiye çıkardı ve koronun ağırlığını azaltarak başrolü söze verdi.” (ARİSTOTELES Poetika (Şiir Sanatı Üzerine) Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 6. Basım, İstanbul 2019 IV-15 s.11)

Coğrafya ve Politik Atmosfer: Aiskhylos’un Atina’sı

Antik Yunanistan Aiskhylos doğduğu yıllarda Pers Kralı Darius, Anadolu ve Trakya topraklarını geçerek Yunan ana karasına doğru ilerlemesini sürdürmekteydi. MÖ 490 yıllarında Pers orduları Ege denizini geçerek Atina’nın kuzeyindeki Maraton ovasında Yunan ordusu ile ilk büyük savaşını yaptı. Büyük bir bozguna uğrayan Pers orduları, geri çekilmek zorunda kaldı. Doğudan gelen Pers tehlikesini savuşturmak amacıyla, daha önceden düşman olan Sparta ve Atina kent devletleri birlikte hareket etmeye başlamıştır.

“Yunanların tek vücut olmalarını sağlayan birlik, Atina’nın bir deniz imparatorluğu kurma düşüncesinin temellerini oluşturdu. MÖ 478/477 tarihinde Pers tehlikesini ortadan kaldırmak ve onların Yunanistan’da yaptıkları tahribatın öcünü almak için Atina tarafından kurulan birliğin merkezi Delos Adası idi” (TEKİN, Oğuz Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş, İletişim Yayyınları, 13. Baskı 2019 İstanbul s.106 Delos Deniz Birliği)

Aiskhylos’un Zincire Vurulmuş Prometheus’u

Aiskhylos’un Zincire Vurulmuş Prometheus’u

Delos Birliğinden gelen ciddi miktardaki para, Atina kentinin mimari ve kültürel gelişimi için kullanılması Atinalıların hem felsefede hem de kültürel etkinliklerde ciddi olarak güçlenmelerine neden oldu. Yunanlıların kültürel gelişiminde coğrafya çok önemlidir.

“Yunanistan yoksul bir ülkedir… Bu yoksulluğun muhtemel istilacıların fetih arzularını tahrik etmemek gibi olumlu bir sonucu olmuştur. Nihayet bu aynı etken, Yunanlıları çok erken bir tarihten itibaren, ticarete, gemiciliğe, dış göçlere, koloniler kurmaya zorlamıştır.” (ASLAN Ahmet İlk Çağ Felsefe Tarihi. İst. Bilgi Üniv. Yayınları. 11. Baskı İstanbul S.50)

Ticaret, gemicilik, koloni kurma, büyük mimari yapılaşma ve ekonomik etkenler, şehir devletlerinin kültürel ve toplumsal olarak gelişimine de ön ayak olmuşlardır. Böyle bir coğrafyanın ve politik ekonomik atmosferin içerisine Tragedyanın doğumu ve gelişimi gerçekleşmiştir. Her tragedya yazarının düşünce yapısı ve yazdığı tragedya eserleri kendi yaşadığı dönem koşullarının bir yansımasıdır. Özelde Aiskhylos’u ve onun son eserlerinden biri olan Zincire Vurulmuş Prometheus oyununu da bu doğrultuda değerlendirmek gerekmektedir.

Zincire Vurulmuş Prometheus

Titanların, Olympos tanrıları ile büyük savaşından (Hesiodos-Titanmakhia) sonra Zeus Prometheus başta olmak üzere tüm kardeşlerini ayrı ayrı cezalandırmıştır. Atlas, Menoitios ve Epimetheus gibi Prometheus’u da insanın kültürünün ve bilincinin sembolü olan ateşi Olympos tanrılarından çalması ve sonucu olarak Zeus tarafından bir mağaraya bağlanarak her gün bir kartal tarafından karaciğerinin sonsuza kadar yenmesi ile cezalandırılmıştır. Aiskhylos, tragedyayı, mağaranın içerisinde Promethes’un zincirlemeye getirilmesi ile başlatır.

Zeus’un emirlerine tek başkaldıran tanrı Prometheus’tur. Diğer tanrılar ya emirlere itaat etmişler ya da korkularından seslerini çıkaramamıştır. Bu açıdan bakıldığında politik bir piyes ortaya koymuştur Aiskhylos.

Tragedya, Kratos ve Hephaistos’un Prometheus’u ellerindeki zincirlerle mağaranın duvarına bağlarken kendi iç hesaplaşmalarını yansıtır. Zeus’a olan korkuları, onların yanlış bir şey yaptıklarının üstüne çıkmıştır. Kendi iç hesaplaşmaları ön plana çıkar.

Prometheus’un koro ile kendi durumunu anlattığı bölüm ile Tragedya devam eder. Okeanos’un yardım taleplerini geri çeviren Prometheus, kendi ile hesaplaşmasını kendi ile konuşmasından anlıyoruz. İnsanlara verdiği ateşin sonuçlarının ne olacağına dair koro ile karşılıklı değerlendirmeler yaparlar. Zeus’un kaderin temsilcisi ve sözünden çıkamayacakları vurgusu burada çok yapılır.

Prometheus ısrarla Zeus’un tahtından düşürüleceğini ifade ederek, karşısına çıkanlara görüşünü ifade etmektedir, Bunu duyan Zeus, haber tanrısı Hermes’i yanına göndererek, Zeus’u tahtından indirecek olanın kim olacağını öğrenmesini ister. Hermes’i bir kukla olduğunu ve iradesinin dışına çıkamadığı için eleştirir. Zeus tarafından uğradığı haksızlığı her defasında dile getirir. Büyük bir gök gürültüsü ve yer sarsıntısı ile sahneden herkes kaybolur.

Aiskhylos’un Zincire Vurulmuş Prometheus’u

Resim Gordon Johnson tarafından Pixabay’a yüklendi

İnsanlar topluluklar halinde yaşamaya başladığı günlerden bu yana, hem yönetici sınıflar hem de kendi arasında mutabakat ile oluşturduğu bazı kural ve yasalar ile yaşamışlardır. Bu toplulukları var olan düzen içerisinde yaşamalarını sağlamak, sadece ekonomik, siyasi ve hukuki yaptırımlar ile olmayacağının tespit edilmesi ile, kültür, ideoloji, aklın ortaklaştırılması, düzen içerinde düşünülmesini sağlamak amacıyla, çeşitli enstrümanlarda geliştirilmiştir. Kültürel ve ideolojik bir atmosfer yaratmak amacıyla Antik Yunanda tragedyalarda işte böyle bir işleve sahip olmuşlardır.

Antik Yunanın klasik dönemlerinde Dionysos ayinlerinde sergilenen tragedyalar, trajik öyküler ile toplumu arınma (katharsis) sürecine sokmuştur. Antik Yunanistan’ın kendi kültürel kimliğinin oluşumuna da yardımcı olmuştur.

Yazılı eserlerin artması, düşünce yapısının değişmesine de neden olmuştur. Ama tragedyaların, döneminde temel işlevi mevcut düzenin devam etmesini sağlayacak çimentonun hazırlanması olmuştur. Tanrıların dediğinin dışına çıkılmaması, kader inancının pekiştirilmesi, tanrıya kafa tutan tanrıların nasıl cezalandırıldıkları, kehanetlerden kaçılamayacağı gibi birçok konu işlenmiş ve Antik Yunan toplumunun şekillenmesinde önemli dayanak noktalarından birisi olmuştur.

Tragedyalar, propaganda aracı olarak kullanılmasının yanında toplumu şekillendirme, düşünme biçimi oluşturma, öğretme ve eğitme konusunda da önemli görevler üstlenmiştir.

Bahsedilen dönemin anlaşılması, politik ve ideolojik yönelimlerinin anlaşılması açısından tragedyalar önemli kaynaklardan biridir.

Deniz Badem

Görsel Kaynakçası

Kapak görseli için tıklayınız.

  1. Görsel için tıklayınız.
  2. Görsel için tıklayınız.

 

 

Deniz Badem’in Frig Yolu yazısına ulaşmak için tıklayınız.

Twitter Hesabımıza ulaşmak için tıklayınız.

Yunan Mitolojisi yazılarımıza ulaşmak için tıklayınız.

 

 

 

Bu içerik 4076 kez okunmuştur

İstediğiniz yazıları, makaleleri bu isim adı altında paylaşabilirsiniz. Tek yapmanız gereken bizimle iletişime geçmek.

Yorum İçin Tıkla

Bir Cevap Yazın

Ekibimize Katıl!

yazar

Kısa Süreli İndirim

Son Yazılar

Sylvia Von Harden Portresi: Bir Otto Dix Şaheseri Sylvia Von Harden Portresi: Bir Otto Dix Şaheseri
Kültür&Sanat2 saat Önce

Sylvia Von Harden Portresi: Bir Otto Dix Şaheseri

Bu yazımda sizlere Otto Dix ve onun en önemli eserlerinden olan Sylvia Von Harden portresinden bahsetmek istiyorum. Tablodan önce Otto...

WK Haftalık Genel Kültür Testi #24 WK Haftalık Genel Kültür Testi #24
Quiz&Test22 saat Önce

WK Haftalık Genel Kültür Testi #24

Haftalık Genel Kültür Testi ile tekrardan karşınızdayız.10 sorunun doğru cevabını bulabilecek misin? Her konudan genel kültür soruları için bağlantıya tıklayın...

Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #21 Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #21
Quiz&Test2 gün Önce

Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #21

Yazar Kitap Eşleştirme Testi serimizin yirmi birincisi ile karşınızdayız. 10 eserin gerçek sahibini bulabilecek misin? Edebiyat severler, kitap kurtları, şiir...

Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları
Teknoloji2 gün Önce

Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları

Son Zamanların En İyi Ücretsiz Mobil Oyunları   Geçtiğimiz yıllarda mobil oyun sektörü oldukça gelişti. Oyuncular artık telefon gibi mobil cihazlarından...

Yeditepe İstanbul: Şans Tanımamız Gereken Türk Dizisi #3 Yeditepe İstanbul: Şans Tanımamız Gereken Türk Dizisi #3
Sinema&Dizi3 gün Önce

Yeditepe İstanbul: Şans Tanımamız Gereken Türk Dizisi #3

Bu hafta listede Yeditepe İstanbul var. Şans Tanımamız Gerekenler listesinde bir önceki Türk dizimiz İçerde idi. Biliyorsunuz ki daha önce...

Kierkegaard Düşüncesinde 'Korku ve Titreme' Kierkegaard Düşüncesinde 'Korku ve Titreme'
Felsefe4 gün Önce

Kierkegaard Düşüncesinde ‘Korku ve Titreme’

Kierkegaard Düşüncesinde ‘Korku ve Titreme’ Kierkegaard ve sistem olarak düşünce eleştirisinin temelini oluşturan varoluşçu felsefe alanında bilinen önemli bir filozoftur....

Nilgün Marmara: Şans Tanımamız Gereken Şair #17 Nilgün Marmara: Şans Tanımamız Gereken Şair #17
Biyografi4 gün Önce

Nilgün Marmara: Şans Tanımamız Gereken Şair #17

Şans Tanımamız Gereken Şair listemizin son yazısında Sabahattin Kudret Aksal yer almıştı. Bu yazımızda ise sizlere Nilgün Marmara’yı tanıtacağız. Kendisi...

Doğa, Aşk ve Edebiyat Doğa, Aşk ve Edebiyat
Deneme5 gün Önce

Doğa, Aşk ve Edebiyat

Doğa, Aşk ve Edebiyat Gülümser mi bir ağaç insana, yaprağıyla birlikte? Gülümser! Sahteliğin olmadığını anlarsın, gerçek aşkın doğada olduğunu anlayıncaya...

Gülseren Budayıcıoğlu Kitapları | Okunması Gereken Kitaplar #2 Gülseren Budayıcıoğlu Kitapları | Okunması Gereken Kitaplar #2
Edebiyat6 gün Önce

Gülseren Budayıcıoğlu Kitapları | Okunması Gereken Kitaplar #2

Yazıya başlamadan önce Gülseren Budayıcıoğlu kitapları Madalyonun İçi (2004), Günahın Üç Rengi (2008), Hayata Dön (2011), Kral Kaybederse (2015), Kral...

Göğe Bakma Durağı Göğe Bakma Durağı
Blog6 gün Önce

Göğe Bakma Durağı

Göğe Bakma Durağı Şiirle az çok meşgul olanların dilinden düşmeyen bir şiirdir Rahmetli Turgut Uyar’ın ”Göğe Bakma Durağı” isimli şiiri....

''The Queen's Gambit'e'' Ne Kadar Hakimsin? ''The Queen's Gambit'e'' Ne Kadar Hakimsin?
Quiz&Test7 gün Önce

”The Queen’s Gambit’e” Ne Kadar Hakimsin?

”The Queen’s Gambit’e” Ne Kadar Hakimsin? The Queen’s Gambit, Walter Tevis’in 1983 tarihli aynı adlı romanına dayanan bir Amerikan dramatik...

Kaptanın Seyir Defteri: Kars Doğu Ekspresi Kaptanın Seyir Defteri: Kars Doğu Ekspresi
Blog1 hafta Önce

Kaptanın Seyir Defteri: Kars Doğu Ekspresi

Kaptanın seyir defteri: (85 saat 3215 km) Kars’lı Doğu Ekspresi Sevgili seyir defteri, haftalardır uzun programlar sonrasında mürettebat katılım programı...

WK Haftalık Genel Kültür Testi #24 WK Haftalık Genel Kültür Testi #24
Quiz&Test1 hafta Önce

WK Haftalık Genel Kültür Testi #23

Haftalık Genel Kültür Testi ile tekrardan karşınızdayız. Her konudan genel kültür soruları için bağlantıya tıklayın ve kültür seviyenizi ölçün.  ...

E-Satranç E-Satranç
Teknoloji1 hafta Önce

E-Satranç

E-Satranç E-satranç ya da “elektronik satranç” internet üzerinden oynanan satrançtır. Satranç internette popüler olarak “Lichess, Chess24 ve Chess.com” üzerinden oynanır....

Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #20 Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #20
Quiz&Test1 hafta Önce

Haftalık Yazar Kitap Eşleştirme Testi #20

Yazar Kitap Eşleştirme serimizin yirmincisi ile karşınızdayız. 10 eserin gerçek sahibini bulabilecek misin? Edebiyat severler, kitap kurtları, şiir müptelaları, ille de...

Boğaziçi'nde Yaşanan Olaylar Hakkında Boğaziçi'nde Yaşanan Olaylar Hakkında
Gündem1 hafta Önce

Boğaziçi’nde Yaşanan Olaylar Hakkında

Boğaziçi’nde Yaşanan Olaylar Hakkında Boğaziçi’nde yaşanan olaylardan önce, AB ve dünya üniversitelerinde rektör seçiminde nasıl bir işleyiş olduğuna kısaca değinelim....