Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Seyir Defteri Frig Yolu

Gordion – Midas – Yazılıkaya – Frig Vadisi

Sevgili seyir defteri, bu hafta yaklaşık 3000 yıl önce, günümüzde Ankara, Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya il sınırlarının kapsadığı bölgede parlak bir medeniyet kurmuş olan Friglerin izlerini sürmeye çalıştık. Rotamızı önce Friglerin başkenti Gordion’a çevirdik. Yürüyüş parkuru toplam 506 km uzunluğundaki Frig yolu diğer yollara nazaran özellikle köpekleri konusunda çok ünlü. 3000 yıllık tarihi yolculuğa en kısa zamanda çıkmak için sabırsızlanıyoruz.

Gordion Kenti geniş bir ovaya kurulmuş, içerisinde yüzlerce Tümülüs’ün olduğu meşhur eşek kulaklı Midas’ın şehri.  Tabi Midas kadar babası Gordius da epey ünlü, hatta hakkında birçok mitolojik efsaneler oluşmuş. Büyük İskender’in Kılıçla kestiği düğümün yaratıcısı Gordius.  Bölgedeki en büyük Tümülüs’te bu iki kraldan birine aitmiş. En büyük Tümülüs büyük bir ihtişamla sizi karşılıyor. Yaklaşık 55 mt yükseklikte ve 300 metre çapında oluşturulmuş Tümülüs, girişinden itibaren 83 mt uzunluğunda Zonguldak maden işçilerin yaptığı bir tünelden giriliyor.

Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri
Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Neyse efendim Eşek kulaklı Midas’ı çocukluğumuzdan beri biliyoruz. Efsaneye göre Antik Yunan tanrılarından Apollon ve Pan bir müzik yarışmasına girmişler. Bizim Midas’da bu yarışmanın hakemi olmuş. Sonra Keçi bacaklı boynuzlu Pan’ı yarışmanın galibi ilanetmiş. Apollon buna sinirlenmiş tabi. Bu yunan tanrılarını anlamak mümkün değil aslında hep kıskançlık, çekememezlik ne kadar insansal kötü davranış varsa hepsi onlarda. Neyse efendim yarışma sonucuna sinirlenen Apollon, Midasın kulaklarını eşek kulağına çevirmiş.  Kral Midas kimseye söylememiş bu durumu, bir gün berberi saçlarını keserken görmüş, sırrı saklaması için Mİdas tembihlemiş, ama berber dayanamayıp bir kuyunun içerisine “Midas’ın kulakları eşek kulaklıları” diye fısıldamış. gel zaman git zaman kuyu üzerinde büyüyen Selvi ağaçlarının yapraklarına rüzgarın dokunmasıyla, sır tüm Friglere yayılmış.  Bu işin masalımsı kısmı, diğer bir teori ise Frigya bölgesindeki İstihbarat konusunda en etkin kralın Midas olduğu söylenmektedir.

Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri
Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Tümülüs içerisine açık ve kapalı tünel sistemi ile girilebiliyor. Zonguldak maden işçileri tarafından hazırlanan tünel içerine girerken ilk baktığım taşıyıcı kolon ve kirişler oldu. 300 metre çapında 55 mt yüksekliğindeki toprak yığınını yoğunluğu 1,82 gr/cm3 den hesaplarsanız ne kadar ağırlıkta bir Tümülüs olduğuna karar verip taşıyıcılar konusundaki hassasiyetimi anlarsınız.

Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri
Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Kral Midas’ın mezarının zamanında çam ardıç kütüklerinden yapmışlar. Mezar odasının çelik ile güçlendirilmesine rağmen 3000 yıllık ardıç ağaçlarının sağlam bir şekilde durması bizi şaşırttı. Oda içerisinde Kralın cesedini kaldırmışlar. Gerçekten kulaklarına bakıp çıkacaktık ama merakımızı başka maceralarımıza saklamamız gerekti.

Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri
Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Büyük Tümülüs’ün hemen karşınındaki Gordion Müzesi bahçesinde sizi mozaiklerden yapılmış Büyük İskender Figürü karşılıyor. Midas’ın babası Gordius düğümler konusunda iyi bir kralmış. Bir kördüğüm atmış ayrıca bu düğümü çözen asyanın sahibi olacak diye bir kehanet uydurmuş. Birçok kişi çözmeye çalışmış ama başaramamış. Bizim İskender bölgeye geldiğinde düğüm kehanetini duymuş. İskender bey düğümü çözmeye çalışmış ama başaramamış. Nasıl hırlı bir delikanlı. Sinirlenmiş, kılıcını çekmiş düğümü ikiye bölmüş. Böylece Perslere karşıda ciddi başarılar kazanan İskender Bey, 33 yaşında ateşli bir hastalıktan ölmüş. Bilgelerce İskender’in Gordion düğümünü çözmek yerine sabırsızca davranmasının cezası olarak yorumlanır.

Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri
Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Bu İskender Beyin kemikleri demek isterdim ama değilmiş. Gordion müzesinin içerisinde 3 tane mezar ile koydukları insan iskeletleri. Yok arkadaş önce alçıdan yapmışlardır edim ama kemik dokusuna ve kafatası ayrıntılarına detaylı baktığımda gerçek bir insan olduğuna kanaat getirdim. Frigler anladığım kadarıyla biraz evcimen bir halk. Dokumacılık, müzik, marangoz ve kil işlemeciliği konusunda kendilerini geliştirmişler. Kibele yani bereket tanrıçası en önemli tanrıları arasında. Birçok figürde onu işlemişler.

Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri
Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Başkent Gordion’dan başlayan Frig yolu 3 ana kol üzerinden Yazılı kayada buluşmaktadır. Geniş bir coğrafyaya ve adını verdikleri Frig vadisine yerleşmişler. Frig vadisi hem tarım hem de savunma amacıyla birçok stratejik noktaya sahip. Frigyanın Yönetsel merkezi Gordion iken Dini merkezi Frig vadisi ve Yazılıkaya çevresi olmuş. Hatta Roma ve Bizanslılarında bu bölgeye yerleşmesine neden olmuş.

Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri
Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Frig vadisinin verimli toprakları üzerinde Sakarya Nehrinin hemen kenarında en sevdiğim çaydanlığımla sohbet ettim. Frigler hakkında ne öğrendiysem anlattım. Beni çok sever. Hayran hayran bakışlarını kaçırmadan dinledi beni. Hatta Şirinlerin şapkasının Friglerden geldiğini duyunca çok şaşırdı.

Uçsuz bucaksız ufka kadar giden yollardan geçerken yol kenarlarında Ispanakgillerden bitkilerle karşılaştık. Önce Ispanak konusunda anlaşmıştık sedayla. Ama yakından görünce şeker pancarı tarlaları olduğunu anladık. 40 cm uzunlunda bir köke sahip bir tane şeker pancarını 10 dakikalık uğraş sonrasında topraktan çıkarabildim. Şeker ihtiyacımızı karşılamak amacıyla pancardan kestiğimiz dilimleri eme eme yolumuza devam ederiz diye.

Frigyanın Önemli dini merkezlerinden birisi de Yazılıkaya anıtı ve çevresindeki yerleşim yerleri. Döneminde rahiplerin kaldığı odacıklar inşa etmişler. Yazılı kayanın hemen yanında.

Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri
Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Muhteşem yazılı kaya. Volkanik tüflerden bir kayanın üzerine işlenmiş Frig yazısı. Sadece alt kısımda Kral Midas ve Tanrıça Metter sözcüklerini çözebilmişler. 50 yıldır Fransız profesör Dr. Cloude Brixhe çözmeye çalışıyormuş. Yazılı kayanın bir tapınma merkezi olduğunu tespit etmişler. Paganizmdeki Valhalaya ya da Uçmağa açılan kapı gibi inşa edilmiş. Bende bir arkadaşa bakıp çıkacağım diye kapıya fısıldadım ama açılmadı. Bir yerde bir hata yaptık sanırım.

Yazılıkaya’yı önden zorladık olmadı üstüne çıkalım, kapının üstünden atlarsak belki Uçmağa gidebiliriz dedik ama nafile mükemmel bir Frig vadisi dışında başka bir şey göremedik. Aslında asıl Uçmağın burası olduğuna karar verdik. Kendi Kibele’miz, kendi eşek kulağımız.

Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri
Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Bizde en çok hayal gücü var. ilk bakışta yok canım daha neler dedim. Sonra neden olmasın ki dedim. Kaya üzerinde kendiliğinden oluşmuş ayak izine benzer bir çukur hayal gücümüzü zorlamamıza neden oldu. Şu insanın örüntü tanıma yeteneği yok mu. Ne geliyorsa başımıza ondan geliyor zaten.

Frig vadisine hâkim bir tepe üzerine kurulmuş Yazılıkaya’nın tepesinden görünen mükemmel manzara. Bulutlar rüzgârın etkisiyle Kuzeye doğru yolculuğa çıkmışlar.

Bol rüzgârlı ve geniş bir vadiye hakim tepe üzerinden Geçmişe yolculuğumuzu tamamladık. Friglerde bu tepenin üstünde geçmiş uygarlıkları düşünerek yaşamlarına devam etmişler.

Yazılı kayanın ortasındaki oyukta Anadolu’nun bereket tanrıçası Kibele’nin figürlerinin olduğu tespit edilmiş. Artık Vadinin güçlü rüzgarı Yazılı kayayı yormaya başlamış. Tepesindeki çatlak aşağıya doğru iniyor ve kabartmaları, inceden inceye ufalanıyor.

Yazılıkaya’nın yarası gözle görülüyor. Bu muhteşem eser için bir takım restorasyon ve güçlendirme çalışmaları yapılmış. Anadolu, bağrında yaşayan birçok medeniyeti doğurmuş, beslemiş ve ölmelerine izin vermiş. Artık asıl Kibele olmuş.

Ağaçların volkanik tüfler üzerinde büyümeleri, inatçılıkları ve azimleri beni her zaman şaşırtmış ve hayran bırakmıştır.

Yine vadi içerinde onlarca mezar anıtı ve kale bulunmakta bunlardan birisi de Kız manastırı dedikleri özellikle Roma ve Bizans döneminde Vadiye hâkim bir tepe üzerine kurulan manastır. Bizim evimizin Kibele’si de manastır içerindeki denetleme faaliyetlerini tamamladı.

Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri
Frig Yolu: Kaptanın Seyir Defteri

Frig yolunun en önemli durak noktası Yazılıkaya. Görebilen gözler için buram buram tarih kokuyor. Önümüzdeki dönemdeki planlarımız arasına soktuğumuz Frig yolunun en güzel fotoğrafıdır bu. Çünkü uzun yol yürüyüşçüleri bilirler ki, her yeni tabelada yeni bir insan olursunuz, artık ilk yürüyüşe başladığınız insan değilsinizdir.

14.10.2017

Deniz Badem

Arkeoloji yazılarımıza ulaşmak için tıklayınız.

Twitter Hesabımıza ulaşmak için tıklayınız.


Konuk Yazar

Konuk Yazar

İstediğiniz yazıları, makaleleri bu isim adı altında paylaşabilirsiniz. Tek yapmanız gereken bizimle iletişime geçmek.
https://wikikultur.com


Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published.