Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri, Erken Teşhis, Kendi Kendine Meme Muayenesi Ve Meme Kanseri Belirtileri

Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri, Erken Teşhis, Kendi Kendine Meme Muayenesi Ve Meme Kanseri Belirtileri

Niçin Tarama?

Tarama, meme kanserinin erken belirtilerini tespit etmenin en etkili yollarından biridir. Erken teşhis sonrasında tedavi sonuçları çok daha iyidir. Erken teşhis ve uygun tedavi meme kanseri sağkalımını önemli ölçüde iyileştirebilir.

Tarama

Mamografi, meme kanserinin erken teşhisi için önerilen tarama aracıdır. Her mamogramınız olduğunda, memeleriniz çok az miktarda radyasyona maruz kalır. Mamografi makineleri, yüksek kaliteli bir görüntü elde ederken mümkün olan en düşük radyasyon miktarını kullanır. Taramadan kaynaklanan radyasyon, çevredeki doğal radyasyona 18 haftalık maruz kalma ile yaklaşık olarak aynıdır.

Amerika Birleşik Devletleri’nde 1980’ler-90’larda 40 yaş ve üzeri kadınlarda tarama mamografisi erken evre kanser tanı vakalarında büyük bir artışa neden oldu. Bununla birlikte, geç evre kanser tanılarında azalmayı ve meme kanserinden ölüm oranında azalmayı sağlamıştır.

Tarama mamogramlarıyla ilişkili zararlar arasında yanlış negatif sonuçlar, aşırı teşhis, radyasyona bağlı kanser ve yanlış pozitifler bulunur.

Yanlış negatif mamogramlar, saptanamayan meme kanserine neden olur ve daha yoğun memeleri olan genç kadınlarda daha yaygın olabilir. Kadınların meme kanseri olmadığına yanlış bir şekilde inanmalarına neden olabilir ve bu da meme kanserinin geç evre teşhisine veya ölüme neden olabilir.

Dijital mamogramlardan kaynaklanan radyasyona bağlı kanserler nadirdir ve ömür boyu taranan 10.000 kadında 0,4-1,2 olduğu tahmin edilmektedir.

Tarama mamogramları yanlış pozitif sonuçlara yol açabilir. Yanlış pozitif sonuçlara sahip kadınlar, daha fazla görüntüleme ve sıklıkla meme biyopsisi gerektirebilir.

 

Türkiye’de Tarama

Ülkemizde Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kanser Dairesi Başkanlığı tarafından “Meme Kanseri Tarama Programı Ulusal Standartları” yayımlanmıştır.

Programda açıklanan gerekçeye göre bilimsel tarama standartlarının belirlenmesi ve risk altındaki grupların taramasının yapılması önemlidir. Tarama yapılan ve anormal sonuç saptanan hastaların, ileri inceleme sonuçlarına göre, gerekli tedavileri yapılmalıdır. Çünkü meme kanserinin mortalitesindeki azalma sadece taramayla değil, taramanın uygun tedaviyle birleştirilmesiyle sağlanabilir.

 

Programda meme kanserinde ideal yöntemin iki yılda bir uygulanacak mamografi ile tarama olduğu ve tarama sırasında her iki meme için de birisi medyolateral oblik (MLO), öteki kranyokaudal (CC) olmak üzere ikişer poz film çekilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Esas tarama yöntemi mamografidir ancak taramaya katılan her kadına klinik meme muayenesi de yapılmalıdır.

 

Bu program doğrultusunda:

  • Toplumda farkındalık yaratmak amacıyla 20 yaşından sonra her kadına kendi kendine meme muayenesi yapmaları için danışmanlık hizmeti verilmelidir.
  • Taramanın etkili olması için, hedef nüfusun yüzde yetmişten fazlasının taramaya katılmış olması gerekmektedir.
  • 40 – 69 yaş arasındaki kadınları dahil etmektedir.
  • Mamografi 2 yılda bir tekrarlanmalıdır.
  • Taramalar ASM(Aile Sağlığı Merkezleri) ve KETEM(Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri tarafından yürütülür.

 

Normal sonucu olan hastalara çekilen mamografide meme kanserini düşündürecek bir görüntü olmadığı söylenir. Bu sonuç meme kanseri olmadığını veya ileride asla olmayacağını garantilemez. Kişiye, 2 yıl sonra tekrar meme kanseri taraması yaptırması söylenir.

 

Anormal sonucu olan hastalara bu sonucun kesin kanser tanısı olmadığı ancak kişinin tekrar değerlendirilmesi gerektiği söylenir. Kesin teşhisin konulabilmesi için memenin daha ayrıntılı bir şekilde muayene edilmesi ve gerekirse biyopsi yapılması gerekir. Bunun için birey ileri merkezlerdeki Genel Cerrahi uzmanlarına yönlendirilir.

 

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği kadınlarda meme kanseri tarama programı kapsamında;

  • 20 yaşından sonra her kadına ayda bir kendi kendine meme muayenesi yapması için danışmanlığın verilmesi
  • Yılda bir doktor tarafından klinik meme muayenesi
  • 40-69 yaş arası kadınlara 2 yılda bir mamografi çekimi önerilmektedir.

 

Erken Teşhis

Meme kanserinin erken teşhisinin amaçları; semptomatik meme kanserinin erken klinik teşhisi veasemptomatik kadınları tarayarak mortaliteyi ve hastalığın diğer ciddi sonuçlarını azaltmaktır.

Tespit edilen vakalar için daha erken tedaviler mevcut olduğunda, yaşam beklentisi, hastalığın kontrolü ve yaşam kalitesi çok daha iyi hale gelir. Buna karşılık erken teşhis, hızlı ve etkili teşhis ve tedavi hizmetlerine erişime dayanır.

Erken kanser tespiti, aşağıdakileri de içermesi gereken bir kanser kontrol stratejisinin parçasıdır:

  • Sağlık eğitimi; meme kanseri konusunda bilinçlendirme
  • Yeterli altyapı, insan kaynakları ve bilgi sistemleri
  • Erişilebilir, uygun maliyetli ve verimli sağlık hizmetlerinin mevcudiyeti
  • Hızlı tanı, evreleme ve tedavi
  • Takip

Doktorların, hemşirelerin ve sağlık çalışanlarının meme kanserinin erken belirti, bulguları ve sevk konusunda bilgili ve yetenekli olmaları çok önemlidir. Dünya çapında 23 çalışmanın sistematik bir incelemesi, semptomların başlangıcından tedavinin başlamasına kadar 3 aydan daha az gecikme olan ve 3-6 ay gecikme olan hastalar arasında 5 yıllık sağkalımda %7’lik bir fark olduğunu bildirmiştir.

 

Meme Sağlığı Dergisi’nde Meme Kanserinde Tarama ve Tanı yayınında Ulusal Öneriler ortaya konmuştur:

  1. Meme kanserlerinin erken tanısı için klinik meme muayenesinin yapılması önerilir.
  2. Klinik meme muayenesi, klinik meme muayenesi eğitimi alan tüm sağlık personeli tarafından uygulanabilir.
  3. Klinik meme muayenesi, herhangi bir nedenle sağlık kurumlarına başvuran her kadına, yılda bir kez yapılmalıdır.
  4. Klinik meme muayenesi,

– Klinik öykü + İnspeksiyon (gözlem) + Palpasyon (dokunma) üçlüsü ile,

– Hem oturur hem de yatar pozisyonda,

– Aksiller (koltuk altı), supraklavikulerve infraklavikuler lenf nodlarının muayenesi (köprücük kemiklerinin çevresi) ile birlikte tüm meme ve kuyruğunu içine alacak şekilde

– Aksilla üst-dıştan başlanarak, sternumun (iman tahtası) alt ucuna-ortaya doğru VERTİKAL (dikey) tarzda,

  • 2,3,4. parmakların ucu ile,
  • Küçük dairesel hareketlerle ve
  • 3 farklı düzeyde palpe edilerek uygulanır.”
  1. Görüntüleme yaklaşımlarından mamografi, sağlıklı kadında tarama için tek başına yeterlidir.

Ultrason (US): Tek başına bir tarama testi değildir. Gerekli görüldüğünde diğer testlere eklenebilir.

Meme MR’ı: Ailesinde meme kanseri olan, yüksek riskli kişilerde faydalı olduğu düşünülmektedir. Ancak tarama amaçlı rutin kullanımı henüz önerilmemektedir.

  1. Mamografik tarama CC (kraniyokaudal) ve MLO (medyolateral oblik)olmak üzere iki pozisyonda gerçekleştirilmelidir.
  2. Sağlıklı kadında tarama mamografisi 40 yaşında başlamalıdır.
  3. Sağlıklı kadında tarama en erken 70 yaşına kadar devam ettirilmelidir.
  4. US ve MR, sağlıklı, riski olmayan kadında, tarama için rutin önerilmez.

 

Özetlemek gerekirse;

Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri
Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri

Meme Kanseri Belirtileri

  • Meme kanserinin yaygın semptomları ve klinik belirtileri şunlardır:
  • Memede ağrısız sert veya sert yumru,
  • Memelerde asimetri,
  • Tek taraflı meme ucunun geri çekilmesi,
  • Tek taraflı kanlı veya seröz meme başı akıntısı,
  • Ödem,
  • Buruşma veya cilt kalınlaşması gibi lokalize meme cildinde değişiklikler,
  • Meme başı veya areolada veya çevresinde egzamatöz değişiklikler.

Normal memeleri veya iyi huylu lezyonları olan kadınların gereksiz yere sevk edilmesini önlemek için, ailede meme kanseri öyküsü (özellikle birinci derece akrabalar arasında), geçmişte meme hastalığı öyküsü ve diğer risk faktörleri ile birlikte semptom ve bulguların klinik öngörülebilirliği düşünülmelidir.

Meme kitlelerinin büyük çoğunluğu, iyi huylu meme hastalığı ile ilişkili fibroadenom, fibroadenoz, fibrokistik mastopati, mastit veya soliter kistlerdir.

Sert kıvamlı ayrık yumrular, cilt veya meme başı değişiklikleri olan yumrular, tek taraflı meme başı akıntısı ile ilişkili yumrular ve kalıcı meme yumruları ileri meme kanseri ile ilişkilidir.

Memede hissedilebilir bir yumru olmadan meme ağrısı ve rahatsızlığı kadınlarda adet ve adet öncesi çok yaygındır ve nadiren erken meme kanseri belirtisidir, oysa ağrısız yumrular derhal tıbbi yardıma getirilmelidir.

Meme başı değişiklikleri, erken teşhis ve meme farkındalığının önemli bir yönüdür. Bir veya her iki meme ucunun ters çevrilmesi yaygın bir durumdur ve tipik olarak meme kanseri ile ilişkili değildir.

Çoğu kişi tarafından meme kanseri için patognomonik (hastalık göstergesi) olarak kabul edilen tek taraflı kanlı veya seröz meme başı akıntısı, genellikle iyi huylu koşullardan, en sık olarak papillomlar ve papillomatozdan ((iyi huylu tümörlör) kaynaklanır.

Buna karşılık, geniş meme başı retraksiyonu bir tümörle ilişkilidir. Meme ucunun tümöre doğru geri çekilmesine neden olacak şekilde meme ucunun derinliklerine iner. Egzama gibi meme başı değişiklikleri, geri çekilmeli veya çekilmesiz, sıklıkla eritem ve hoş olmayan veya ağrılı hislerle birlikte, invaziv veya in situ meme kanseri ile ilişkili Paget hastalığı olabilir. Hastalık ilerledikçe, cildin yüzeyi bozulur ve bunun sonucunda sıvı sızar. Palpe edilebilen bir tümör ve meme başı retraksiyonu Paget hastalığının geç semptomlarıdır. Meme başında veya çevresinde herhangi bir kızarıklık veya kaşıntılı, kuru cilt tıbbi yardım gerektirir.

 

Kendi Kendine Meme Muayenesi

Kendi kendine meme muayenesi başarılı bir şekilde tedavi edilme olasılığı daha yüksek olan meme kanserini erken teşhis etmenin önemli bir yolu olabilir. Tek bir test tüm meme kanserlerini erken tespit edemezken, diğer tarama yöntemleriyle birlikte kendi kendine meme muayenesi yapmanın erken teşhis olasılığını artırabileceğine inanılmaktadır.

Kendi kendine meme muayenesinin, özellikle doktor tarafından yapılan düzenli fizik muayeneler, mamografi ve bazı durumlarda ultrason ve/veya MRI ile birlikte kullanıldığında yararlı ve önemli bir tarama aracı olduğuna inanılmaktadır. Bu tarama araçlarının her biri farklı bir şekilde çalışır ve güçlü ve zayıf yönleri vardır. Kendi kendine meme muayenesi, düzenli olarak ve her yaşta kullanabileceğiniz uygun, ücretsiz bir araçtır. Tüm kadınların genel meme kanseri tarama stratejilerinin bir parçası olarak rutin olarak kendi kendine meme muayenesi yapmalarını önerilmektedir.

Kendi kendine meme muayenesi nasıl yapılır: Beş adım

Adım 1: Omuzlarınız düz ve kollarınız kalçalarınızdayken aynada göğüslerinize bakarak başlayın.
Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri
Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri

İşte aramanız gerekenler:

  • Her zamanki boyutu, şekli ve rengi aynı olan memeler
  • Görünür bozulma veya şişme olmadan eşit şekilli göğüsler

Aşağıdaki değişikliklerden herhangi birini görürseniz, bunları doktorunuza bildirin:

  • Derinin çukurlaşması, büzülmesi veya şişmesi
  • Pozisyonu değişmiş bir meme ucu veya içe dönük bir meme ucu (dışarı çıkmak yerine içe doğru itilmiş)
  • Kızarıklık veya ağrı

 

Adım 2: Şimdi kollarınızı kaldırın ve aynı değişiklikleri arayın.
Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri
Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri
Adım 3: Aynanın karşısındayken meme uçlarından birinden veya her ikisinden sıvı gelip gelmediğine bakın (bu sulu, sütlü veya sarı bir sıvı veya kan olabilir).

 

Adım 4: Daha sonra, sırtüstü yatar pozisyonda memelerinizi hissedin, sol elinizi sağ memeyi hissetmek için sağ elinizi sol memeyi hissetmek için kullanın.

Elinizin 2,3 ve 4. parmaklarını düz ve bir arada tutarak dairesel hareketlerle tüm memeyi yukarıdan aşağıya, sağdan sola – köprücük kemiğinizden karnınızın üstüne ve koltuk altınızdan göğüs dekoltenize kadar tarayın.

Tüm memeyi taradığınızdan emin olun. Ayrıca, bir çim biçiyormuşsunuz gibi parmaklarınızı sıralar halinde dikey olarak yukarı ve aşağı hareket ettirebilirsiniz. Bu inişli çıkışlı yaklaşım çoğu kadın için en iyi yaklaşımdır. Memelerinizin önünden arkasına kadar tüm dokuyu hissettiğinizden emin olun: Derinin hemen altındaki doku için hafif basınç uygulayın; memelerinizin ortasındaki doku için orta basınç kullanın; arkadaki derin doku için sıkı bir baskı uygulayın.

Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri
Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri
Adım 5: Son olarak, ayaktayken veya otururken memelerinizi hissedin. Birçok kadın cildin ıslak ve kaygan olduğunda memelerini hissetmenin kolay düşünür, bu yüzden bu adımı duşta yapmayı severler. 4. adımda açıklanan aynı el hareketlerini kullanarak tüm memeyi tarayın.
Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri
Meme Kanserinde Tarama Yöntemleri

Elinize bir yumru gelirse ne yapmalısınız?

Memenizde bir yumru hissettiğinizi düşünüyorsanız panik yapmayın. Çoğu kadının göğüslerinde her zaman bazı yumrular veya pütürlü alanlar bulunur ve çoğu yumrular iyi huylu olur (kanser değil).

Yeni ve endişe verici bir meme kitlesi veya başka bir değişiklik fark ederseniz, doktorunuzu aramaktan çekinmeyin. Adet görüyorsanız, doktorunuzu aramadan önce, yumru veya diğer meme değişikliklerinin kendi kendine kaybolup kaybolmadığını görmek için adetinizin bitmesini bekleyebilirsiniz.

Bir meme kitlesini değerlendirmek için doktorunuz sağlık öykünüzü alacak, memenin fizik muayenesini yapacak ve büyük olasılıkla meme görüntüleme testleri isteyecektir. Ultrason, genellikle 30 yaşın altındaki veya hamile veya emziren kadınlarda bir yumruyu değerlendirmek için kullanılan görüntüleme yöntemidir. 30 yaşın üzerinde, hamile olmayan veya emzirmeyen kadınlarda bir yumruyu değerlendirmek için mamogram önerilir. Daha fazla test gerekiyorsa, doktorunuz MRI (manyetik rezonans görüntüleme), MBI (moleküler meme görüntüleme) ve/veya biyopsi ile ek görüntüleme önerebilir. Ayrıca daha fazla değerlendirme için sizi bir meme cerrahına sevk edebilir.

Kendi kendine meme muayenesi ne sıklıkla yapılmalı?

Rutin yap. Memelerinizin normalde nasıl göründüğünü ve nasıl hissettiğinizi öğrenmek için ayda bir kendi kendine meme muayenesi yapma alışkanlığı edinmeye çalışın. Memelerinizin hassas olma olasılığının en düşük olduğu, adet döneminiz bittikten birkaç gün sonra kendinizi muayene edin. Artık adet görmüyorsanız, ayın ilk veya son günü gibi hatırlaması kolay bir gün seçin.

 

Yazarımızı Instagram’dan takip etmek için tıklayınız.

Lenfoma Nedir? adlı yazımızı okumak için tıklayınız.

 

KULLANILAN KAYNAKLAR

  1. Cancer Coincil – https://www.cancer.org.au/
  2. International Agency for Research on Cancer Breast Cancer Screening, Volume 15, LYON, FRANCE – 2016
  3. Winters, S., Martin, C., Murphy, D., & Shokar, N. K. (2017). Breast cancer epidemiology, prevention, and screening. Progress in Molecular Biology and Translational Science, 1-32. https://doi.org/10.1016/bs.pmbts.2017.07.002
  4. C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Kanser Dairesi Başkanlığı, Meme Kanseri Tarama Programı Ulusal Standartları
  5. Türk Tıbbi Onkoloji Derneği
  6. Richards MA, Westcombe AM, Love SB, Littlejohns P, Ramirez AJ (1999). Influence of delay on survival in patients with breast cancer: a systematic review. Lancet, 353(9159):1119–26. doi:10.1016/S0140-6736(99)02143-1 PMID:10209974
  7. Semih Baskan, Kemal Atahan, Erkin Arıbal, Nilüfer Özaydın, Pınar Balcı, Ekrem Yavuz, Meme Kanserinde Tarama ve Tanı (İSTANBUL MEME KANSERİ KONSENSUS KONFERANSI 2010)
  8. org – https://www.breastcancer.org/


Comments

  1. Emeklerinize sağlık Sema hanım, çok bilgilendirici bir yazı. Böyle başarılı fizypterapistler görmek bizi gururlandırıyor.✨

  2. Meme muayenesini hep duyup erteliyordum. Çok da bilinçli değildim bu konuda. Hem nasıl yapılacağını net bir şekilde öğrendim hem de önemini daha iyi anladım. Elinize emeğinize sağlık. Nefis bir yazı olmuş. Devamını bekliyorum. ❤️

  3. Çok teşekkürler İnci Hanım. Kendi kendine meme muayenesi adını sıkça duyduğumuz ama bir kulağımızdan girip çıkan bir bilgi. Size faydası olduysa ne güzel. ✨

Leave a Reply

Your email address will not be published.