Mitoloji Nedir? Mitolojiler Nasıl Oluştu?

Mitoloji Nedir? 

Herkesin duyunca aklına yaratıkların, hikayelerin ve masalların geldiği Mitoloji kavramına gelin bir bakalım. 

Mitoloji nedir sorusu tarih ve mitoloji konularına ilgilenen herkes tarafından merak edilen bir sorudur. Mitoloji nedir sorusuna kapsamlı bir cevap vermek adına önce mitoloji kavramını inceleyip ne anlama geldiğini anlamak gerekir. Mitoloji (Mythos-Logos); Myhtos ve Logos kelimelerinden oluşur. Mythos kelimesinin Türkçe karşlılığı mit demektir ve toplum içerisinde bilinmeyen zamanlarda doğan ve tarihin akışı içinde genişleyerek yayılan; dünyanın yaratılışı, insanların ve diğer canlıların var oluşları hakkında toplumun ortak inancını ve düşüncesini ortaya koyan anlatılar anlamına gelir, logos ise bilim dallarının sonuna eklenen ‘loji’ kavramıdır ve  söz, konuşma, düşünce, akıl, anlam, açıklama, bir şeyin her ne ise o olmasını sağlayan nedenler, belli bir disiplinde fenomenleri açıklamak amacıyla kullanılan yöntem ve ilkeler anlamına gelir ki bunu kısaca bilim olarak açıklayabiliriz. 

Buradan çıkardığımız kadarıyla Mitolji’ye efsaneler bilimi diyebiliriz. Buna karşın Amerikalı mitolog Joseph Campbell‘a göre , “diğer insanların dini” olarak da özetlenebilir. Bu bahsini geçtiğimiz efsaneler ise bir zamanlar efsane değil o zamanın benimseyicileri tarafından tartışılmaz gerçek olarak kabul ediliyordu. Antik Yunan, Roma, Mısır ve İskandinav halkları gibi kavimler; Yaratıklara kötü ruhlara inanıyor Tanrı ve Tanrıçalara kurbanlar ve adaklar veriyordu. Bunun birçok örneği mevcuttur. 

Mitoloji dünyadaki her uygarlıkta ayrılmaz bir rol oynamıştır. Tarih öncesi mağara resimleri, taş oymalar, mezarlar ve anıtların hepsi, insanların efsanelerini kelimelerle açıklamadan çok önce bu “mit” tanımına karşılık gelen bir inanç yapısı geliştirdiklerini göstermektedir. Psikiyatrist Carl Jung’a göre, efsane insan ruhunun, genellikle kaotik ve anlamsız olarak sunulan bir dünyada anlam ve düzen bulması gereken gerekli bir yönüdür. 

Mitoloji Nedir? Mitolojiler Nasıl Oluştu?
Mitoloji Nedir? Mitolojiler Nasıl Oluştu?

Jung şöyle devam eder:

 İnsanlığın kolektif bilinçaltına bağlanıp bu simgeleri, varlıkları buradan çekip dünyamıza da getiren bizleriz. Kimisi aslında bir  erdemin, kimisi  ise  bir  kötülüğün  sembolü  olabilir.  Hep  birlikte  “Bir  ve  Bütün”ü tamamlayan sıfatları ve özellikleri de barındırırlar.

Günümüzde kişinin “mitoloji” dediği, hatırlanması gereken şey, eski geçmişin diniydi. Eski mitoljinin asıl kimliğini oluşturan hikayeler, zamanın insanları için aynı amaca hizmet etti.

Mitoljinin, ele aldığımız diğerlerinden daha zor bir konu olması için birkaç neden vardır. Birincisi, pek çok efsane çok, çok eskidir. ve çoğu farklı versiyonlarla birlikte bulunur. Efsaneyi farklı bir biçimde duyduysanız, yanlış anlamış olduğunuz anlamına gelmez,  Sadece efsanenin farklı bir versiyonunu duyuyor olabilirsiniz.

Mitolji yaklaşık yüz yıldır tartışılmış ve teori edilmiştir ve birçok mit, çeşitli şekillerde okunabilir ve anlaşılabilir. Mitleri tartışırken başka bir sorun ise, çoğu mitin isimlendirilebilir bir yazara sahip olmamasıdır. Homer ya da Virgil gibi.  Bu adamların eski hikayeleri yeni bir dile dönüştürdüğü ortaya çıktı. Çoğu zaman, efsaneleri, nasıl veya neden kaynakladıklarını bilmiyoruz.

“Mit” sizlere, tanımı itibarı ile, yanlış olan ve ciddiye alınmaması gereken bir hikayeler olarak görünebilir.

Ama “Mitler” ciddiye alındı ​…

Bu hikayeleri duyan kuşaklar ve o kuşaklardan duyan diğer kuşaklar tarafından. Bu, insanların mitlerini sorgulamadığını söylemez. Felsefeciler, MÖ altıncı yüzyıl kadar eski Yunan mitlerinin saçmalığı hakkında yazıyorlardı.  Mitoloji Nedir

Mitler ve Mitolojiler Nasıl Oluştu?

Mitoloji Nedir? Mitolojiler Nasıl Oluştu?
Mitoloji Nedir? Mitolojiler Nasıl Oluştu?

Mitoloji Nedir | Çoğu mitoljinin araştırılması esnasında çıkan görüş ayrılıkları, mitoljilerin nasıl oluştuğu konusunda da vuku bulur. Bundan dolayı mitlerin doğuşunu araştıran tarihçiler ve yazarlar arasında ortak bir görüş bulunmamaktadır. Bazı yazarlar mitlojinin dini ya da siyasi liderlerin desteği ile kaynak oluşturma amaçlı oluşturulduğuna, bazı yazarlar bu olayların abartı içeren gerçekler olduğuna, bazıları ise bilinçaltının etkisi ile ortaya çıkmış hayal ürünlerinin bir sonucu olduğuna inanmaktadır. Bu sorunun cevabı ne olursa olsun dönem mitleri ve mitlojileri bulunduğu zamanda kutsallık içermektedir. Toplumların inançlarını belirlemesi ile mitöloji birliği oluşturma gibi bir görev edinmiştir.  İnanılan efsanelerin çoğu bir ders niteliğinde olmasıyla toplum içinde düzeni sağlama amacı yaratmıştır. Mitoloji Nedir

 

Mitoloji Türleri Nelerdir? 

Birçok farklı efsane türü vardır, ancak aslında üçe ayrılabilirler:

  • Etiyolojik Mitler

  • Tarihsel Mitler

  • Psikolojik Mitler

 

  1. Etiyolojik Mitler

Etiyolojik efsaneler (Yunanca aetion kelimesinden gelir. “neden” anlamına gelir), belirli bir şeyin neden böyle olduğunu veya nasıl geldiğini açıklar. Örneğin, Mısır mitoljisinde çınar ağacının ihtişamlı ve büyük görünmesinin sebebinin Leydi tanrıça Hathor’a ev sahipliği yaptığının düşünülmesi gibi. Etiyolojik mitler, dünyanın nasıl olduğu hakkında açıklamalar sunabilir. Mitoloji Nedir

 

  1. Tarihsel Mitler

Tarihsel mitler;  geçmişteki bir olayı yaşanandan çok daha fazla abartarak hatırlar ancak gerçek olaydan daha büyük bir anlam yükleyerek yapar bunu (yaşanmamış olsa bile). Bunun bir örneği ise Hint Mitoljinin mihenk taşı olan Mahabarata destanında geçen, Kurukshetra savaşındaki Pandava kardeşlerin savaşıdır. Bu savaşa olduğundan çok daha fazla anlam yüklenmiştir. Aynısı Truva savaşında da geçerlidir.

 

  1. Psikolojik Mitler

Mitoloji Nedir | Psikolojik mitler, hem Jung hem de Campbell’a göre, dış dünyayı içsel bilinciyle dengelemek için psikolojik bir ihtiyacı temsil eden, bilinenden bilinmeyene bir yolculuk sunar. Bununla birlikte, mitin kendisinin hikayesi genellikle gerçek kimliğini veya kaderini keşfettikleri bir yolculukta bir kahramanı veya kahramanı içerir ve böylece bir izleyiciye önemli bir kültürel değer sağlarken bir krizi çözer.

Muhtemelen bu türün en bilinen efsanesi, doğduktan hemen sonra babasını öldürmek için büyüyeceği gerçeğinden kaçınmaya çalışan, başka bir bölgeye seyahat etmek için ise tüm hayatını geride bırakan ama yolda çıkan bir kavgada farkında olmadan babsını öldüren prens Oedipus’un hikayesidir. Mitoloji Nedir

Oedipus(bazı kaynaklarda Oidipus), Thebai kralı Laios ve kraliçesi İokaste’nin oğludur. İokaste hamileyken bir düş görür ve kahin Teiresias bu düşü şöyle yorumlar: Kraliçenin karnında taşıdığı çocuk babasını öldürecektir. Doğar doğmaz bebek dağa bırakılır, ayak bilekleri delinmiş, içinden bir kayış geçirilmiştir. Ayağı şiş anlamına gelen Oedipus adı da buradan gelir. Çocuğu Korinthoslu bir çoban bulur, götürür Korinthos kralına verir. Çocukları olmayan Korinthos kral ve kraliçesi Oedipus’u öz evlat gibi büyütürler.

Yıllar sonra bir sarhoş, Oedipus’a gerçek ailesinin onlar olmadığını söyler. Onu büyüten aile bunu inkar eder, bunun üzerine Oedipus, yıllar önce öz anne-babasının danışmış olduğu kahine gider. Kahin gerçeği açıklamaz, ancak ona kaderinde babasını öldürmek ve annesiyle evlenmek olduğunu söyler. Bunun üzerine kaderinden kaçmak için, Oedipus, Thebai şehrine gitmek üzere yola çıkar. Bir yol ayrımında, başka bir arabayla yol hakkının kimin olduğuna dair bir kavgaya tutuşur ve diğer arabadaki yolcuyu öldürür. Ölen kişi ise, Thebai’nin kralı, yani öz babasıdır. Mitoloji Nedir

 

Günümüzde mitoloji nedir denildiğinde en çok akla gelenler;

Sonuç

Dünyadaki her kültür, bir çeşit mitoljiye sahiptir ve bu hala devam etmektedir. Eski Yunan ve Romalıların klasik mitoljisi, batıdaki insanlara en tanıdık olanıdır, ancak bu hikayelerde bulunan motifler dünyadaki diğer insanlarda da yankılanır. Yunan masalında geçen, insanlık öğretmeni Prometheus’un insanlara öğretmenlik yapması, Çin’in Fuxi masalında yankılanıyor.

Çin’de  Nü Wa ve insanın kendi yaratılış hikayesi dünyanın diğer taraflarından da yankılar bulur:  Maya halkının Popol-Vuh yaratılış hikayesi, bir işe yaramayan insanların yok edilmesi ve tanrılar tarafından tekrar yaratılmasıyla sonuç bulur. Aynı motif, Tanrıların kötü çıkmaya devam eden insanları helak etmekte olduğu Mezopotamya mitoljisinde de görülür. 

 

İlgili İçerik:

Sanat Tarihi Nedir? Yıllara Göre Sanat Anlayışı ve Sanatın Evrimi 1

MEHMET TOPRAK

MEHMET TOPRAK

Kuruculuğunu ve genel yayın yönetmenliğini üstlendiği wikikultur.com'da makaleler ve içerikler üretiyor.
http://www.wikikultur.com


Comments

  1. Mitolojiye oldum olası ilgi duymuşumdur. keşke piyasada mitolojilerle alakalı daha çok film dizzi olsa bu arada yazı için teşekkür..

  2. mitoloji nedir ile ilgili hem kapsamlı hem de anlaşılır bir şekilde yazmış olduğunuz içeriği çok beğendim. daha fazla bu kategoride yazılar görmeyi isterim doğrusu.

Leave a Reply

Your email address will not be published.